როგორ უნდა დაიწყოს დიალოგი აფხაზებთან და ოსებთან?

გოგი ქავთარაძე, თანამოაზრეებთან ერთად, აფხაზებსა და ოსებთან მოლაპარაკების დაწყების ინიციატივით გამოდის. ცნობილი მსახიობი და რეჟისორი, რომელიც "წარმომადგენლობითი სახალხო კრების" საინიციატივო ჯგუფის წევრია, ამბობს, რომ ამ მიზნის მიღწევაზე ზრუნვა იმ ადამიანებს დაეკისრებათ, რომლებსაც აფხაზეთსა და ე.წ. სამხრეთ ოსეთში ჩაესვლებათ.

"წარმომადგენლობითი სახალხო კრება" საზოგადოებრივი ორგანიზაციაა, რომელიც შარშან მარტში დაფუძნდა და ქვეყანაში მიმდინარე საზოგადოებრივ-პოლიტიკურ მოვლენებში მონაწილეობს. ორგანიზაციის წევრებმა (რომელთა შორის არიან: რეზო ესაძე, ელიზბარ ჯაველიძე, დავით მაღრაძე, ირაკლი ბათიაშვილი...) აგვისტოს ომიდან 2 წლისთავზე, დამოუკიდებელ ექსპერტთა კლუბის წევრებთან ერთად, ომის შედეგები განიხილეს და კონფლიქტის მოგვარების პერსპექტივაზე იმსჯელეს. მათ იდეებსა და მოსაზრებებს იზიარებს ომის ვეტერანთა სამოქალაქო კავშირის - "საქართველოს ლეგიონის" დამფუძნებელი, გენერალ-მაიორი გია ყარყარაშვილი.

"საქართველოს ლეგიონიც", კონფლიქტების მოგვარების მიზნით, სულ რამდენიმე დღის წინ დააფუძნეს. ომის ვეტერანთა სამოქალაქო კავშირი "წარმომადგენლობით სახალხო კრებასთან" თანამშრომლობასაც აპირებს და ხელისუფლებასთანაც, რომელსაც უსაფრთხოების გაძლიერების მიმართულებით დახმარებას სთავაზობს. კავშირის წევრები არიან: უშიშროების ყოფილი მინისტრი ირაკლი ბათიაშვილი, აფხაზეთისა და სამაჩაბლოს ომის ვეტერანები, თავდაცვის სამინისტროდან დათხოვნილი უფროსი ოფიცრები, რომლებსაც ერაყისა და ავღანეთის ოპერაციებში აქვთ მონაწილეობა მიღებული.

რეალურად, შეძლებენ თუ არა "წარმომადგენლობითი სახალხო კრება" და "საქართველოს ლეგიონი" კონფლიქტების მოგვარების საქმეში თავიანთი წვლილის შეტანას ან რითი განსხვავდებიან ისინი სხვა არასამთავრობო ორგანიზაციებისგან, რომლებსაც ზუსტად ასეთივე მიზნები და იდეები აქვთ, - ამის გარკვევას დამოუკიდებელ ექსპერტთა კლუბის ერთ-ერთ წევრთან, რამაზ საყვარელიძესთან საუბრისას შევეცადე.

- ბატონო რამაზ, როგორ შეაფასებთ "სახალხო წარმომადგენლობითი კრების" შესაძლებლობებს?

- ჩემი აზრით, მათი მუშაობა შედეგს აუცილებლად გამოიღებს. გოგი ქავთარაძე, რომელიც "კრების" ერთ-ერთი დამფუძნებელია, სოხუმში დიდხანს ცხოვრობდა, ადგილობრივი მოსახლეობა ძალიან დიდ პატივს სცემდა, ნამდვილად არ გაუჭირდება იმ ადამიანების მოძებნა, რომლებსაც სოხუმში ენდობიან. აფხაზებს, ოსებსა და ქართველებს შორის ნდობის აღდგენა სასურველი კი არა, აუცილებელია, ამაზე ძალიან ბევრი რამაა დამოკიდებული. ჩვენ კარგად ვიცით, როგორია საქართველოს ხელისუფლების, ასევე ბაღაფშისა და კოკოითის პროპაგანდა, მაგრამ გარწმუნებთ, ამაზე არანაკლებ მნიშვნელოვანია, ვიცოდეთ, თუ რას ფიქრობენ უბრალო ადამიანები...

- როგორ ფიქრობთ - აქამდე შედეგი რატომ არ მოჰყვა იმ არასამთავრობო ორგანიზაციების მუშაობას, რომლებიც სწორედ ასეთ საკითხებზე მუშაობდნენ?

- ასეთ მნიშვნელოვან საკითხებზე ძლიერი და გავლენიანი ქვეყნები ათწლეულების განმავლობაში მუშაობენ, ჩვენ კი ყველაფრის ერთ კვირაში მოგვარება გვინდა. ეს ქართველების სენია... ხშირად, საკმაოდ ჭკვიანი ადამიანებიც კი სვამენ კითხვას, - რა საჭიროა ჟენევის მოლაპარაკებების გაგრძელება, ამას შედეგი მაინც მოჰყვებაო. - აუცილებელიაო, გვპასუხობს ხელისუფლება და აბსოლუტურად მართალია. ხვალ ან ზეგ, ჟენევის მოლაპარაკებას შედეგი აუცილებლად მოჰყვება.

- "წარმომადგენლობითი სახალხო კრების" მოკავშირე - "საქართველოს ლეგიონი" ძირითადად, აფხაზეთისა და ცხინვალის ომის ვეტერანებით არის დაკომპლექტებული. თქვენი აზრით, ეს ფაქტი აფხაზებისა და ოსების უნდობლობას არ გამოიწვევს?

- სხვათა შორის, სხვადასხვა მხარეს ნაბრძოლი ჯარისკაცები ხშირად, უფრო მეტად ენდობიან ერთმანეთს, ვიდრე სამხედროები დიპლომატებს ან დიპლომატები - უშიშროების სამსახურის წარმომადგენლებს... მე იმის შესახებაც მსმენია, რომ ქართველი და აფხაზი ვეტერანები ერთმანეთს შეხვედრიან და მათ შორის საკმაოდ ვაჟკაცური და სამართლიანი საუბარიც გამართულა. ადრე ასეთი ფაქტი ხშირი იყო. ვფიქრობ, ეს მომავალშიც უნდა გაგრძელდეს. მხატვრულ თუ ისტორიულ ლიტერატურაშიც წამიკითხავს და რეალურ ცხოვრებაშიც

მსმენია, რომ ყველაზე კარგად ერთმანეთს მებრძოლები აფასებენ.

- "წარმომადგენლობით სახალხო კრებასთან" თქვენც ითანამშრომლებთ?

- მეც და ყველა სხვა ანალიტიკოსიც, ექიმების არ იყოს, ვალდებულნი ვართ, ვითანამშრომლოთ ყველასთან, ვინც დახმარებისთვის მოგვმართავს. "წარმომადგენლობითმა სახალხო კრებამ" აგვისტოს ომიდან 2 წლისთავზე გამართულ კონფერენციაზე პოლიტიკური ექპერტებისა და ანალიტიკოსების ფართო სპექტრი მიიწვია. ეს იმას ნიშნავს, რომ მათ რეალურად სურთ ომის შემდგომი ორწლიანი პერიოდის შედეგების გაანალიზება და შექმნილი სიტუაციიდან გამოსავლის მოძებნა.

- თქვენ რა რეკომენდაციას აძლევთ მათ - რითი უნდა დაიწყონ მუშაობა?

- ვფიქრობ, რომ პირველ რიგში, საზოგადოებასთან არის მუშაობა ჩასატარებელი. 90-იანი წლებიდან მოყოლებული დღემდე, პოლიტიკოსებთან ერთად, ჩვენც დიდ შეცდომებს ვუშვებდით. შეცდომები გამოწვეულია პოლიტიკური პროცესების, ეთნიკური ურთიერთობებისა და დემოკრატიის არასწორი გაგებით. ეს არც არის გასაკვირი: საბჭოთა კავშირის დაშლის შემდეგ, ქართველები პირველად აღმოვჩნდით ასეთ სიტუაციაში...

- რა შეცდომებს გულისხმობთ, ბატონო რამაზ?

- იმას, რომ აფხაზს "აფსუა" არ უნდა დაუძახო, რომ ოსს არ უნდა გაახსენო, საიდან არის ჩამოსული, რომ მნიშვნელობა არა აქვს, ამ ქვეყანაში პირველად ვინ დასახლდა. რუსული ჯარის "ძედოვშინის" პრინციპით ხომ არ ვცხოვრობთ, რომ ადრე მოსულებმა გვიან მოსულები დავჩაგროთ?! ამ მიწაზე ჩვენ გაცილებით ადრე ვართ მოსულები, ვიდრე სხვა დანარჩენი ეთნოსების წარმომადგენლები, მაგრამ ისე, ყველას თანაბარი უფლება გვაქვს. ამის გაგება, ბევრი ჩვენგანისთვის ძალზე რთულია. ადრე ასეთ საკითხებს საქართველოს მეფეები არეგულირებდნენ. გაიხსენეთ დავით აღმაშენებლის დამოკიდებულება ეთნიკური უმცირესობების მიმართ. ე.ი. წინა საუკუნეებში ქართველი მეფეების პოლიტიკური კულტურა გაცილებით მაღალი იყო, ვიდრე დღევანდელი ხელისუფლების.

- ზოგჯერ ზედმეტი ტოლერანტობა თავად ქართველებს რომ გვიქმნის პრობლემებს?..

- რაში გამოიხატება ის, რომ ზედმეტად ტოლერანტები ვართ?

- საქართველოში ეროვნების, მრწამსისა და აღმსარებლობის გამო პრობლემა არავის ექმნება, სხვა ეროვნების წარმომადგენლები კი ხშირად არღვევენ კანონს ქართული ენის შესახებ...

- ჩვენ პატარა ბავშვებივით ვართ - ნამდვილად, არავინ გვძულს, არც გენოციდს ვუმზადებთ ვინმეს. მაგრამ ამ ფაქტს მეორე მხარეც აქვს: ქართველებს ჩვენს ქვეყანაზე ფიქრი იმდენად არ გვაწუხებს, რომ ამა თუ იმ ეთნოსს დავუპირისპირდეთ. ჩვენ რომ ქვეყანა ფეხებზე გვკიდია, ეს ჩვენს სადარბაზოებსა და ქუჩებსაც ეტყობა. ეს ტოლერანტობა კი არა, დაუდევრობაა. ჩვენ სხვა ეთნოსის წარმომადგენლებს განვითარების მხოლოდ გარკვეულ საფეხურამდე ასვლის საშუალებას ვაძლევთ. მხოლოდ იმით ნუ ვიტრაბახებთ, რომ ვიღაც-ვიღაცებს გენოციდს არ ვუწყობთ. ჩვენ მრავალეროვანი ქვეყანა ვართ, ეროვნული უმცირესობის გაჟლეტა კი არც ერთი მრავალეროვანი, ნორმალური ქვეყნის სტრატეგია არ ყოფილა...

- რუსეთმა ხომ მოუწყო გენოციდი ჩეჩნებს, უბიხები კი საერთოდ გაანადგურა?!

- რუსეთი ხომ ნორმალური ქვეყანა არ არის?! ჰიტლერმაც მოუწყო გენოციდი ებრაელებს, მაგრამ ხომ ნახეთ, საბოლოოდ რა შედეგიც მიიღო!

- ვთქვათ, ოსებს არ შევახსენეთ, რომ XIX საუკუნეში არიან ჩამოსახლებულები; ამით რას მოვიგებთ?

- ოსებისა და აფხაზების გულს მოვიგებთ და მათ კეთილგანწყობას დავიმსახურებთ. ასეთ შემთხვევაში შესაძლოა, ჩვენთან ერთად ცხოვრების სურვილიც გაუჩნდეთ. მე სულაც არ მინდა იმ ადამიანთან ცხოვრება, რომელიც გამუდმებით შემახსენებს, რომ სიკეთე გამიკეთა. გაიხსენეთ სულხან-საბას იგავ-არაკი ორმოში ჩავარდნილი კაცის შესახებ, რომელიც თავის მშველელს ეუბნება, - ისევ ორმოში ჩამაგდე, შენი დაყვედრების მოსმენა აღარ შემიძლიაო... როდემდე შეიძლება დავაყვედროთ ეროვნული უმცირესობის წარმომადგენლებს, რომ არ ვხოცავთ?!

- გენოციდი აფხაზებს რუსებმა მოუწყვეს და არც ახლა აყრიან ხეირს, ასევე აქტიურად მიმდინარეობს ცხინვალელი ოსების რუსიფიკაცია, მაგრამ ეს ხალხი რუსეთის ქვეშევრდომობაზე მაინც არ ამბობს უარს. თქვენი აზრით, ამის მიზეზი რა არის?

- ოსებმა და აფხაზებმა ძალიან კარგად იციან, რომ რუსეთიდან მათ სერიოზული საფრთხე ელის, მაგრამ ჩვენი უფრო ეშინიათ. ჩვენ ხომ მათ "ჩამოთრეულებს" ვეძახდით და საკუთარი სახლიდან გაძევებით ვემუქრებოდით!.. სწორედ ჩვენმა ასეთმა დამოკიდებულებამ წარმოშვა აფხაზეთისა და ცხინვალის კონფლიქტი. როგორც ჩანს, 20-წლიანმა უბედურებამ ვერაფერი გვასწავლა.

ბაღაფშმა ერთხელ ჟურნალისტთან საუბრისას თქვა, - ბათუმის ერთ-ერთ "ტირში" სამიზნეებად ჩემი და კოკოითის სურათებია ჩასმული; აბა, ამ ხალხთან ლაპარაკი როგორ შეიძლებაო?!. სიმართლე გითხრათ, არ დავიჯერე; ვიფიქრე, რომ აზვიადებდა. მაგრამ ბათუმში მოვხვდი თუ არა, პარკში "ტირის" ძებნა დავიწყე და მართლაც ვიპოვე სამიზნეებად გამოყენებული, ბაღაფშისა და კოკოითის სურათები. სიმწრისგან აღარ ვიცოდი, რა მექნა... ეს ამბავი "წარმომადგენლობითი სახალხო კრების" მიერ მოწყობილ კონფერენციაზე აღშფოთებულმა მოვყევი, ერთ-ერთ ოპერატორს კი სიცილი აუტყდა. ასეთი ლაზღანდარული დამოკიდებულებით ქვეყანას ვღუპავთ. მსოფლიოს ვუჩვენებთ, რომ მარტო პრეზიდენტი კი არ გვყავს გაუწონასწორებელი, არამედ ხალხიც ასეთი ვართ.

- იმედი გაქვთ, რომ "წარმომადგენლობითი სახალხო კრება" აფხაზებსა და ოსებთან საერთო ენას რუსეთისგან დამოუკიდებლად გამონახავს?

- არა, ამაზე ფიქრი - გულუბრყვილობაა. მე იმის იმედი მაქვს, რომ რაღაც ეტაპზე ეს ორი რეგიონი რუსეთისთვის ზედმეტი ტვირთი გახდება და სხვას გადაულოცავს. ეს "სხვა" მხოლოდ საქართველო შეიძლება იყოს. მაგრამ ამისთვის ნიადაგი უნდა იყოს შემზადებული, ხალხთა შორის ურთოერთობები რაღაც დონეზე მაინც უნდა იყოს დამთბარი. ჩვენ კი რას ვაკეთებთ?.. 20 წელია, რაც საქართველოში აფხაზეთისა და ოსეთის თემებზე ლექსები და სიმღერები იწერება, ყველა მათგანში ჩანს, რომ ჩვენ აფხაზეთი და ზღვა გვენატრება, აფხაზი ხალხის მონატრებაზე კი არაფერს ვამბობთ.

რეალურად, ძალიან ბევრ ქართველს ახსოვს სიკეთე აფხაზებისგან, პირად საუბრებში ამას ხშირად აღიარებენ, მაგრამ ოფიციალურ განცხადებებსა და საჯარო გამოსვლებში, ან სიმღერებსა და ლექსებში ამას საერთოდ არ ახსენებენ. სანამ ჩვენ ხმამაღლა არ ვაღიარებთ, რომ ოსის მოქცეული ქართული და აფხაზის ჯიქური, ვაჟკაცური, მაგრამ ერთგული მეგობრობა მოგვენატრა, არაფერი გვეშველება.

ხათუნა ბახტურიძე

ჟურნალი ”გზა”

(გამოდის ხუთშაბათობით)