“ზომბი-სოკო“, რომელიც ობობებს აინფიცირებს - რა არის ცნობილი ახალ აღმოჩენაზე

მეცნიერებმა ბრაზილიის ატლანტიკურ ტყეში, რიო-დე-ჟანეიროს მახლობლად, „ზომბი-სოკოს“ ახალი სახეობა აღმოაჩინეს. იისფერი შეფერილობისა და აღმოჩენის ადგილის მიხედვით, მას Purpureocillium atlanticum დაარქვეს.

• ლონდონის სამეფო ბოტანიკურმა ბაღებმა სოკო 2025 წლის 10 ყველაზე მნიშვნელოვან ახალ მცენარისა და სოკოს სახეობას შორის დაასახელეს.

სოკო ერთი გამორჩეული სახეობის ობობებს, sogenannten-ს აინფიცირებს. ეს ობობები ტყის საფარზე პატარა, სახურავიან სოროებს აკეთებენ, რომელიც მიწის, მცენარეულობისა და აბლაბუდის ნაზავით არის დამზადებული. ასე ელოდებიან ისინი მსხვერპლს ჩასაფრებულები.

ტერმინი „ზომბი-სოკო“ განსაკუთრებით პოპულარული გახდა ვიდეოთამაშისა და სერიალის The Last of Us-ის გამოსვლის შემდეგ. თუმცა, რას წარმოადგენენ რეალურად ასეთი სოკოები?

• ტყის საფარზე აღმოჩენილი ნიმუში

სოკო პირველად 2022 წლის ნოემბერში აღმოაჩინა მკვლევართა ჯგუფმა, რომელშიც ბრაზილიელი მიკოლოგი და კოპენჰაგენის უნივერსიტეტის ასოცირებული პროფესორი ჟოაო არაუჟუ შედიოდა. მეცნიერებმა ტყის საფარზე სოკოს წვერი შენიშნეს. არაუჟუმ იგი მთლიანად ამოთხარა. კვლევამ აჩვენა, რომ სოკომ უკვე მკვდარი „ლუქის ობობა“ დააზიანა. მისი სხეულიდან ამოზრდილი იყო სოკოს ნაყოფიერი ნაწილი, რომელიც სპორებს გამოყოფს და სხვა ობობებს აინფიცირებს.

• არაუჟუს განმარტებით, როდესაც სპორები სხვა ობობას ეხება, ისინი მის ეგზოსკელეტს ხვრეტენ და ჰემოლიმფაში აღწევენ. (ჰემოლიმპფა არის სითხე, სადაც ორგანოები და „სისხლი“ მდებარეობს). ამის შემდეგ სოკოს უჯრედები სწრაფად მრავლდება და ობობის მთელ სხეულს იკავებს.

მისივე თქმით, სოკო გამოყოფს ნივთიერებებს, რომლებიც მასპინძლის იმუნურ სისტემას თრგუნავს, რაც საბოლოოდ მის სიკვდილს იწვევს. არაუჟუს თქმით, მსგავსი სოკოები ადრე იაპონიაში, ტაილანდსა და აშშ-ში აღმოაჩინეს და ერთ სახეობად — Purpureocillium atypicola-დ მიიჩნევდნენ. თუმცა უფრო დეტალურმა კვლევამ აჩვენა, რომ მათ შორის გენეტიკური და მორფოლოგიური განსხვავებები არსებობს.

მეცნიერები ვარაუდობენ, რომ Purpureocillium atypicola სინამდვილეში რამდენიმე ახლო ნათესავი სახეობისგან შემდგარი კომპლექსია, რომელშიც Purpureocillium atlanticum-იც შედის.

კვლევისთვის გამოყენებული იყო პორტატული მოწყობილობა, რომელიც გენეტიკური სეკვენირების ჩატარებას პირდაპირ საველე პირობებში იძლევა. სპეციალისტების თქმით, ეს ტექნოლოგია უფრო ზუსტ შედეგებს უზრუნველყოფს, რადგან სოკოს ქსოვილი ჯერ კიდევ ცოცხალია.

მეცნიერებისთვის ცნობილია ათეულობით სოკო, რომელსაც პოპულარულად „ზომბი-სოკოს“ უწოდებენ. ყველაზე ცნობილი მათ შორის Ophiocordyceps-ია. ის ზოგიერთ მწერს აინფიცირებს და მათ ნერვულ სისტემაზე ზემოქმედებით აიძულებს მაღალ ადგილებზე ასვლას, საიდანაც სოკოს სპორები უფრო მარტივად ვრცელდება.

წყარო