როგორ ირჩევს საქართველოს ეკლესია პატრიარქს - როგორ გამოვლინდებიან კანდიდატები, აქვს თუ არა 2 ხმა მოსაყდრეს, რატომ იწვევენ გაფართოებულ საეკლესიო კრებას?

საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მრავალსაუკუნოვან ისტორიაში პატრიარქის არჩევა ყოველთვის იყო არა მხოლოდ ადმინისტრაციული აქტი, არამედ უდიდესი სულიერი მოვლენა, რომელსაც ერი და ბერი ერთობით, ლოცვითა და განსაკუთრებული მოკრძალებით ელოდა. დღეს, როდესაც საზოგადოებაში ხშირად ისმის კითხვები მომავალ საეკლესიო პროცედურებზე, მნიშვნელოვანია თითოეულმა მორწმუნემ იცოდეს, თუ რა კანონიკური წესებით იმართება ჩვენი დედაეკლესია ამ უმნიშვნელოვანეს ჟამს. წინამდებარე სტატიაში განვიხილავთ ყველა იმ დეტალს, რაც 1995 წელს მიღებული „საქართველოს ეკლესიის მართვა-გამგეობის დებულებით“ არის განსაზღვრული.

• დაობლებული სამწყსო

საეკლესიო ენაზე, როდესაც პატრიარქი ტოვებს ამ სოფელს, ამას "ეკლესიის დაობლება" ან "საპატრიარქო ტახტის დაქვრივება" ეწოდება. ეს ტერმინები საუკეთესოდ გამოხატავს მრევლის მდგომარეობას - სამწყსო რჩება თავისი სულიერი მამის გარეშე. ამ მომენტიდან ეკლესია გადადის განსაკუთრებულ, გარდამავალ რეჟიმში. თუკი უწმინდესმა და უნეტარესმა დატოვა ანდერძი, რომელშიც დასახელებულია ტახტის მოსაყდრე, იგი ავტომატურად იკავებს ამ პოზიციას. სწორედ ასე მოხდა ჩვენს სინამდვილეშიც, როდესაც ილია II-მ მოსაყდრედ მეუფე შიო (მუჯირი) დაასახელა. მოსაყდრე არ არის პატრიარქი, ის დროებითი მმართველია, რომლის მთავარი მისიაა ეკლესიის მშვიდობიანი მიყვანა ახალ არჩევნებამდე.

• ვადები და პირველი ნაბიჯები

დებულების თანახმად, პროცესი მკაცრად გაწერილია დროში, რათა ეკლესია დიდხანს არ დარჩეს პატრიარქის გარეშე. დაობლებიდან არა უგვიანეს ორმოცი დღისა, მოსაყდრემ უნდა მოიწვიოს წმინდა სინოდის სხდომა საპატრიარქო კანდიდატების გამოსავლენად. ხოლო 40-60 დღის შუალედში უნდა ჩატარდეს გაფართოებული საეკლესიო კრება ამ კანდიდატებიდან კათოლიკოს-პატრიარქის გამოსარჩევად.

• წმინდა სინოდის სხდომა კანდიდატთა გამოსავლენად

საქართველოს მართლმადიდებელ ეკლესიას ამჟამად აქვს 50 ეპარქია. ეს მოიცავს როგორც ქვეყნის შიგნით არსებულ ტერიტორიულ ერთეულებს, ასევე საზღვარგარეთ ჩამოყალიბებულ სამწყსოებს (მაგალითად, ბრიტანეთისა და ირლანდიის, ბელგიისა და ჰოლანდიის, სამხრეთ ამერიკის და სხვ.).

წმინდა სინოდის შემადგენლობაში დღეს 39 მღვდელმთავარია. ეს რიცხვი მიგვანიშნებს, რომ რამდენიმე ეპარქიას ამჟამად ერთი მღვდელმთავარი მართავს (შეთავსებით), ან ზოგიერთი ეპარქია დროებით მმართველის გარეშეა (დაობლებულია) და მას მეზობელი ეპარქიის მღვდელმთავარი კურირებს.

პატრიარქის არჩევის პროცესში წმინდა სინოდს გადამწყვეტი როლი აკისრია. სინოდის სხდომაზე, რომელსაც მოსაყდრე თავმჯდომარეობს, თითოეულ მღვდელმთავარს (ეპისკოპოსს) აქვს უფლება დაასახელოს მხოლოდ ერთი კანდიდატი, მათ შორის საკუთარი თავიც. დასახელების პროცესი, როგორც წესი, ღიად მიმდინარეობს. მნიშვნელოვანია აღინიშნოს, რომ ერთი მღვდელმთავრის მიერ დასახელებაც კი საკმარისია, რომ პირი მოხვდეს კანდიდატთა სიაში. თეორიულად, თუ სინოდის წევრები ვერ შეთანხმდებიან, შესაძლოა დასახელდეს იმდენივე კანდიდატი, რამდენი მღვდელმთავარიც არის სხდომაზე.

• ვინ შეიძლება იყოს კანდიდატი

სრულიად საქართველოს კათოლიკოს-პატრიარქობის კანდიდატი უნდა აკმაყოფილებდეს შემდეგ მოთხოვნებს:

• ეროვნებით უნდა იყოს ქართველი;
• უნდა იყოს საქართველოს მართლმადიდებელი ეკლესიის მღვდელმთავარი;
• უნდა ჰქონდეს საღვთისმეტყველო განათლება და საეკლესიო მმართველობის საკმარისი გამოცდილება;
• ასაკით უნდა იყოს არანაკლებ ორმოცი წლისა და არა უმეტეს სამოცდაათისა;
• უნდა იყოს ბერი.

• სამკაციანი სიის შექმნა

ვინაიდან გაფართოებულ კრებაზე ათეულობით კანდიდატის წარდგენა პროცესს გაართულებდა, სინოდი ატარებს ფარულ კენჭისყრას. ამ კენჭისყრის მიზანია, დასახელებული მღვდელმთავრებიდან შეირჩეს მხოლოდ 3 კანდიდატი, რომლებიც ყველაზე მეტ ხმას დააგროვებენ. სწორედ ეს სამი პირი ხდება ოფიციალური პრეტენდენტი პატრიარქის ტახტზე.

• მოსაყდრის სტატუსი კენჭისყრისას

ხშირად ისმის კითხვა: აქვს თუ არა მოსაყდრეს უპირატესობა? საეკლესიო სამართლით, კენჭისყრისას მოსაყდრეს აქვს მხოლოდ ერთი ხმა, ისევე როგორც ნებისმიერ სხვა ეპისკოპოსს. მითი იმის შესახებ, რომ მას ორი ხმა აქვს, არასწორი ინტერპრეტაციაა. მისი ერთადერთი პრივილეგიაა სხდომის თავმჯდომარეობა და ხმების თანაბრად გაყოფის შემთხვევაში, გადამწყვეტი სიტყვის უფლება, რაც იშვიათი გამონაკლისია. თუმცა, ზოგადად, ვინაიდან ტახტის მოსაყდრე თავად პატრიარქის მიერ არის დასახელებული ან სინოდის მიერ არჩეული, მას უკვე აქვს მაღალი ნდობის მანდატი, რაც სხვა ამომრჩევლებისთვის ყოველთვის მნიშვნელოვანი ფაქტორია.

გაფართოებული საეკლესიო კრება - ერისა და ბერის ერთობა

გაფართოებული კრება ტახტის მოსაყდრემ უნდა მოიწვიოს ტახტის დაქვრივებიდან 40 დღის შემდეგ, მაგრამ არა უგვიანეს ორი თვისა. ეს არის არჩევნების უმაღლესი და დასკვნითი ეტაპი. ჩვენი ეკლესიის ტრადიცია უნიკალურია იმით, რომ პატრიარქის არჩევას არ ესწრება მხოლოდ სამღვდელოება. კრებაზე წარმოდგენილნი არიან:

• მღვდელმთავრები: სინოდის სრული შემადგენლობა;
• სასულიერო პირები: თითოეული ეპარქიიდან არჩეული დელეგატები;
• ბერმონაზვნობა: მონასტრების წარმომადგენლები;
• საერო პირები: მრევლის მიერ არჩეული დელეგატები.

უკეთ რომ დავაზუსტოთ, კრებას უნდა ესწრებოდეს: ყოველი ეპარქიიდან მოწვეული ორი სასულიერო და ერთი საერო პირი, თითოეული მონასტრიდან, ასევე სასულიერო აკადემიებიდან და სემინარიებიდან წარმოდგენილი 2-2 დელეგატი, გელათის მეცნიერებათა აკადემიიდან 4 დელეგატი და მცხეთა-თბილისის ეპარქიიდან იმდენივე წარმომადგენელი, რამდენიც იქნება მოწვეული ყველა დანარჩენი ეპარქიიდან. ამით ხაზი ესმება იმას, რომ პატრიარქი არის მთელი ერის მამა და მის არჩევაში მონაწილეობის უფლება სიმბოლურად მთელ ეკლესიას აქვს. თუმცა მსოფლიო საეკლესიო კრებათა დადგენილებების თანახმად, მღვდელმთავარნი გაფართოებულ საეკლესიო კრებაზე მონაწილეობენ ხმის უფლებით, ხოლო სამღვდელო და სამონაზვნო დასი, ასევე საერო პირნი მონაწილეობენ სათათბირო ხმის უფლებით.

• კენჭისყრის პროცედურა

გააგრძელეთ კითხვა