დღეს "ჭიაკოკონობაა“ - რატომ ანთებენ ცეცხლს დიდ ოთხშაბათს?

დღეს საქართველოში ჭიაკოკონობაა. ტრადიცია, რომელმაც საუკუნეებს გაუძლო, ქრისტიანული და წარმართული რიტუალების საინტერესო ნაზავია. მიუხედავად იმისა, რომ ეკლესია მას მაინც წარმართულ გადმონაშთად მიიჩნევს, ხალხში ეს დღე მაინც განწმენდისა და ბოროტი ძალებისგან გათავისუფლების სიმბოლოდ რჩება.

• რიტუალის ისტორია და სიმბოლიკა

ჭიაკოკონობის ტრადიცია უძველესი დროიდან მოდის და თავდაპირველად მზისა და ცეცხლის კულტს უკავშირდებოდა. ხალხური რწმენით, დიდ ოთხშაბათს "ავი სულები“ და კუდიანები განსაკუთრებით აქტიურდებოდნენ. კოცონის დანთება კი მათ დასაფრთხობად და გასადევნად იყო საჭირო.

კოცონზე სამჯერ გადახტომა რიტუალის განუყოფელი ნაწილია. ითვლება, რომ ცეცხლი მზის მიწიერი განსახიერებაა, რომელიც ადამიანს სულიერად და ფიზიკურად "ასუფთავებს“.

• როგორ აღნიშნავდნენ მხარეების მიხედვით?

საქართველოს სხვადასხვა კუთხეში ჭიაკოკონობას თავისი წესი ჰქონდა:

გურია და სამეგრელო: აქ რიტუალი განსაკუთრებული მასშტაბით გამოირჩეოდა. დასავლეთ საქართველოში სჯეროდათ, რომ ამ ღამეს კუდიანები როკაპის მთაზე იკრიბებოდნენ. კოცონის გარდა, მოსახლეობა თოფებსაც ისროდა, რათა ხმაურს ბოროტი სულები დაეფრთხო.

იმერეთი: იმერეთში ცეცხლთან ერთად ხშირად კაკლის ფოთლებსაც წვავდნენ. მიიჩნეოდა, რომ კვამლი, რომელიც მთელ სოფელს მოედებოდა, მოსავალს მავნებლებისგან დაიცავდა.

ქართლ-კახეთი: აქ აქცენტი უფრო მეტად ოჯახის დაცვაზე კეთდებოდა. კოცონი ხშირად სახლის ეზოში ინთებოდა და მასში ძველ ნივთებსაც ყრიდნენ, რაც სიმბოლურად ძველი, ნეგატიური ენერგიისგან გათავისუფლებას ნიშნავდა.

• საინტერესო დეტალები, რომლებიც შესაძლოა არ იცოდეთ

"ჭიაკოკონა“ - სიტყვის ეტიმოლოგია: ზოგიერთი მკვლევრის აზრით, "ჭია“ სიმბოლურად იმ სნეულებებსა და ცოდვებს აღნიშნავდა, რომლებიც ადამიანს შიგნიდან ღრღნიდა, ხოლო კოცონში მათი დაწვა განკურნებას ნიშნავდა.

ნაცრის ძალა: ძველად, ჭიაკოკონობის შემდეგ ნაცარს არ ყრიდნენ. მას ინახავდნენ და ხილის ხეებს ძირში უყრიდნენ, რათა ხეს ბევრი ნაყოფი გამოესხა და "ავი თვალისგან“ დაცული ყოფილიყო.

თარიღი: საინტერესოა, რომ ჭიაკოკონობა ყოველთვის დიდ ოთხშაბათს ემთხვევა - იმ დღეს, როდესაც იუდამ ქრისტე გასცა. ხალხური ინტერპრეტაციით, კოცონის დანთება იუდას "დაწვასა“ და ღალატის სიმბოლურ განადგურებასაც უკავშირდება.

• უსაფრთხოება და ეკოლოგია

დღეს ტრადიცია შეიცვალა. გარემოსდამცველები ყოველწლიურად გვაფრთხილებენ, რომ საბურავების, პლასტმასისა და რეზინის დაწვა კატეგორიულად აკრძალულია. წვისას გამოყოფილი ტოქსიკური ნივთიერებები საფრთხეს უქმნის როგორც გარემოს, ისე ჩვენს ჯანმრთელობას.

თუ ტრადიციის დაცვას გადაწყვეტთ, უმჯობესია გამოიყენოთ მხოლოდ ხმელი ტოტები და შეშა, რათა რიტუალმა პირვანდელი, სიმბოლური დატვირთვა შეინარჩუნოს.