"პაციენტებს ჰგონიათ, ბარიატრიას რომ გაიკეთებენ, მოგვარდება ყველა პრობლემა, ასე არ არის!.." - რას ამბობენ ქირურგი და ენდოკრინოლოგი ოპერაციის თანმხლებ და პოსტოპერაციულ რისკებზე?

14 მაისს თბილისის მეტროში დატრიალებულმა ტრაგედიამ მთელი ქვეყანა შეძრა. 21 წლის მარიამ ტყემალაძე, თსუ-ს ჟურნალისტიკის ფაკულტეტის წარჩინებული სტუდენტი, მეტროსადგურ "სამგორში“ მეგობრებთან ერთად ყოფნისას მოულოდნელად შეუძლოდ გახდა. მეგობრების თვალწინ გოგონას ტელეფონი ხელიდან გაუვარდა და გონება დაკარგა. ადგილზე მისული სასწრაფო დახმარების ბრიგადა საათზე მეტხანს უშედეგოდ ცდილობდა მისი გულის ამუშავებას. სიკვდილის ზუსტ მიზეზს ექსპერტიზა დაადგენს, თუმცა ცნობილია, რომ გოგონას გული გაუჩერდა.

ტრაგედიას სოციალურ ქსელებში დიდი გამოხმაურება მოჰყვა, რადგან გავრცელდა ინფორმაცია, რომ მარიამს რამდენიმე თვის წინ ბარიატრიული ოპერაცია (კუჭის დაპატარავება/შუნტირება) ჰქონდა გაკეთებული. საზოგადოებაში ატეხილ აჟიოტაჟს "ფეისბუქის" პირად გვერდზე გამოეხმაურა მკურნალი ექიმი, ბარიატრიული ქირურგის, ჯაბა ბაბაევის ვაჟი, რომა ბაბაევი:

"გამარჯობა, მინდა შევეხო ჩვენი პაციენტის, მარიამ ტყემალაძის გარდაცვალების ამბავს. მარიამს 5 იანვარს გავუკეთეთ ბაიპასის ტიპის ოპერაცია. ყველაფერმა ჩაიარა იდეალურად. მარიამი ჩვენთვის იყო არა მხოლოდ პაციენტი, არამედ ძალიან კარგი მეგობარი... ოპერაციისთვის 3 თვე ვამზადებდით, იყო შეგნებული და თვითონ არ უნდაოდა ოპერაცია, ვიდრე კარგად არ დაიკლო და არ მოემზადა. ოპერაციის შემდეგაც მუდმივ მეთვალყურეობაში იყო... 3 თვის თავზე ჩაიტარა შესაბამისი კვლევები, ჰქონდა იდეალური მდგომარეობა. მაგრამ 3 დღის წინანდელმა ამბავმა ყველა შოკში ჩაგვაგდო... გთხოვთ, მოეშვათ ამ ამბის ბარიატრიასთან დაკავშირებას, ეს იყო მოულოდნელი სიკვდილი. პატივი ეცით გარდაცვლილის ოჯახის წევრებს და ექიმს! ექსპერტიზის დასკვნა ვიდრე არ იქნება, ნუ გამოიტანთ წინასწარ დასკვნებს“, - წერს ბაბაევი.

• მიუხედავად იმისა, რომ ოფიციალურად არ დადასტურებულა კავშირი ოპერაციასა და ფატალურ შედეგს შორის, შემთხვევამ საზოგადოებაში დიდი შეშფოთება და კითხვები გააჩინა ბარიატრიული ოპერაციების უსაფრთხოებაზე. რა რისკებს შეიცავს კუჭის დაპატარავება ოპერაციიდან რამდენიმე თვის შემდეგ და რამდენად სწორად იმართებიან პაციენტები საქართველოში? თემის გარშემო ცნობილ სპეციალისტებს ვესაუბრეთ.

ბარიატრიული ოპერაციების შემდგომ პერიოდზე, შესაძლო გართულებებსა და პაციენტების მხრიდან თვითნებობაზე გამოცდილი ბარიატრიული ქირურგი, რატი ტურაშვილი გვესაუბრება. მისი თქმით, ეს არ არის მარტივი პროცედურა და წარმატების მთავარი გარანტი სწორედ პოსტოპერაციული მონიტორინგია, რომელსაც, სამწუხაროდ, პაციენტების თითქმის ნახევარი უგულებელყოფს

- ბატონო რატი, რა სახის სირთულეები შეიძლება ახლდეს ბარიატრიას ოპერაციიდან უკვე მოგვიანებით პერიოდში - კერძოდ, 2-3 თვის გასვლის შემდეგ?

- პირველ რიგში, როდესაც ოპერაციაზეა ლაპარაკი, პაციენტს უნდა ჰქონდეს სრული ინფორმაცია როგორც შესაძლო გართულებების, ისე მოსამზადებელი პერიოდის შესახებ. რაც შეეხება უშუალოდ ოპერაციას, თუ ის არ არის ჩატარებული შესაბამისი, ადეკვატური წინასაოპერაციო მომზადების შემდეგ, მაშინ გართულებების ალბათობა ბევრად უფრო მაღალია.

ასევე, ოპერაციის შემდგომ, ზუსტად ერთი თვის თავზე, აუცილებელია ენდოკრინოლოგის ჩართულობა და მასთან კონსულტაცია.

შემდგომში უკვე ენდოკრინოლოგმა უნდა გადაწყვიტოს, რამდენ ხანში დაიბარებს პაციენტს განმეორებით ვიზიტზე. ბარიატრიის შემდგომ პირველი ერთი წელი რეაბილიტაციის პერიოდად ითვლება.

ახლა ძნელია, კონკრეტულ შემთხვევაზე რამეს დააბრალო - ოპერაციას თუ სხვა რამეს, მაგრამ ფაქტია, რომ ეს ნამდვილად არ არის მარტივი ოპერაცია და საჭიროებს შესაბამის, ადეკვატურ მომზადებას.

- ერთ-ერთი ყველაზე გავრცელებული გართულება, ეს თრომბოზის რისკია, საინტერესოა, როგორ ხდება ამ რისკის თავიდან აცილება?

- როდესაც ასეთი საშიშროება არსებობს, ზუსტად მაგიტომაა აუცილებელი პაციენტის ერთ თვეში ჩაყენება მკაცრ მონიტორინგში. როდესაც წინასაოპერაციოდ ვიკვლევთ ადამიანს და ვხედავთ რაიმე ისეთ ალბათობას, რომ, ვთქვათ, სისხლის შემდედებელი ფაქტორებია დარღვეული, მსგავს შემთხვევაში შესაძლებელია ბევრად უფრო ადრეც ჩააყენო ჰემატოლოგი საქმის კურსში და პაციენტი მისი რეკომენდაციით იმართოს.

ოპერაციის შემდგომი მიდგომა ინდივიდუალურია - შესაძლებელია პაციენტი ორ კვირაში დაიბარო და უთხრა, რომ ანალიზები გადააკონტროლოს. წინასწარ ასე ზუსტად ვერ იტყვი, ყველაფერი ინდივიდუალურია, თუმცა აუცილებელია როგორც ოპერაციამდე ადეკვატური მომზადება, ისე პოსტოპერაციულად შესაბამისი მონიტორინგი, მეთვალყურეობა და მკურნალობა.

- ჩვენს საზოგადოებას, არ უყვარს ექიმებთან ხშირი სიარული. ერთია, როდესაც ძალიან დიდ პრობლემას - ჭარბ წონას ვებრძვით და ოპერაციას ვიკეთებთ, მაგრამ საინტერესოა, შემდგომში რამდენად ხშირად მიდიან პაციენტები კონსულტაციაზე, თუ ფიქრობენ: "ვიკლებ, კარგად ვარ და აღარ მჭირდება“?

- ჩემი ინფორმაციით, პაციენტების დაახლოებით 40-50% შემდგომში აღარ დადის კონსულტაციებზე. ეს, რა თქმა უნდა, ფინანსურ საკითხებთანაც არის კავშირში, მაგრამ ფაქტია, რომ სადღაც 40-50% ოპერაციიდან ერთი თვის შემდეგ გადამოწმებას ან ენდოკრინოლოგთან შემდგომ ვიზიტებს აღარ იტარებს. ეს არის ის, რასაც ჩვენ პრაქტიკაში ვაკვირდებით. ზუსტი სტატისტიკა, ბუნებრივია, არ იქნება, რადგან შეიძლება ვიღაც სხვაგან, სხვა ექიმთან მიდის, მაგრამ, ყოველ შემთხვევაში, ჩვენამდე ეს პაციენტები შემდგომში აღარ მოდიან.

- აქვე ფიზიკურ დატვირთვაზეც გკითხავთ. თქვენ აღნიშნეთ, რომ ეს არ არის მარტივი ოპერაცია. ადამიანები ხშირად მალევე უბრუნდებიან ჩვეულ სამუშაო გარემოს, დადიან სამსახურში, ლექციებზე ან ფიზიკურადაც შრომობენ. რამდენად მიზანშეწონილია ეს და რამდენი ხანია ძალაში აკრძალვა, რომ პაციენტი აქტიურად არ ჩაერთოს ცხოვრების ასეთ რიტმში?

- რაც შეეხება ფიზიკურ აქტივობას, ოპერაციის დამთავრებიდან ორ-სამ საათში პაციენტს ფეხზე ვაყენებთ და მან უნდა იმოძრაოს - ეს თრომბოემბოლიური გართულებების განვითარების რისკის ერთ-ერთი მთავარი პრევენციაა. რაც შეეხება მძიმე ფიზიკურ დატვირთვას, სიმძიმეების აწევას და ა.შ., ყველა პაციენტს ვეუბნებით, რომ მინიმუმ ორი თვე მაინც უნდა იყოს გასული, რომ მერე ეტაპობრივად, ნელ-ნელა მოხდეს ფიზიკური აქტივობის სრულფასოვნად აღდგენა. თუმცა, მანდაც ყველაფერი ინდივიდუალურია - მე მყოლია პაციენტები, რომლებიც მეოთხე-მეხუთე დღეს სამსახურში გავიდნენ. ჩვენ ბიულეტენს, როგორც წესი, მინიმუმ ერთ თვემდე ვუმზადებთ ხოლმე, როდესაც ამის საჭიროებაა.

ისევ და ისევ მთავარი პრობლემა ის არის, რომ პოსტოპერაციული მონიტორინგი არასრულფასოვნად ხდება. ხშირ შემთხვევაში, ოპერაციამდელი პერიოდის დანიშნულებაც არ არის ადეკვატურად შესრულებული, რადგან ჩვენ სახლში ვერ გავყვებით პაციენტს. ძალიან ბევრი პაციენტი მოდის და გეუბნება, რომ დანიშნულება შეასრულა, ამ დროს კი საერთოდ არაფერი აქვს შესრულებული. ამას ჩვენ უკვე ოპერაციის დროსაც ვხედავთ, რადგან თვითონ ორგანიზმს ეტყობა, არის თუ არა მომზადებული.

- ასაკსა და თანმხლებ დაავადებებზეც მინდა გკითხოთ. რომელი ასაკობრივი ჯგუფია ყველაზე დიდი რისკ-ფაქტორი და ძირითადად რა თანმხლები დაავადებები იჩენს ხოლმე თავს?

- თანხლები დაავადება ძალიან ბევრი შეიძლება იყოს. უშუალოდ ოპერაციებს რაც შეეხება, საქართველოს მაგალითზე გეტყვით: ჩვენთან ბარიატრია დაახლოებით 16 წლიდან კეთდება, ზედა ასაკობრივი ზღვარი კი არ გვაქვს. მსოფლიოში, კერძოდ ამერიკასა და ევროპაში (უფრო მეტად ამერიკაში), კვლევების მიხედვით, დაფიქსირებულია 8, 9 და 10 წლის ასაკში ჩატარებული ბარიატრიული ოპერაციებიც.

რაც შეეხება რისკ-ფაქტორებს, ისინი ბევრია, რადგან თვითონ სიმსუქნეს თითქმის ყველა ორგანოთა სისტემის დაზიანებამდე მივყავართ. ეს არის სასუნთქი სისტემა, კუჭ-ნაწლავის ტრაქტი, გულ-სისხლძარღვთა პათოლოგიები, ნევროლოგიური სისტემა და სხვადასხვა ონკოლოგიური რისკები, რომლებიც საგრძნობლად იზრდება სიმსუქნის მდგომარეობაში. ასევე, ყველაზე არასასურველია შეძენილი დიაბეტი, რომელიც პირდაპირ კავშირშია ჭარბ წონასთან. სიმსუქნე, ზოგადად, არის გენეტიკურად განპირობებული, მრავალფაქტორული დაავადება - თვითონ ეს ტერმინიც გვეუბნება, რომ დიდ მნიშვნელობას ატარებს როგორც გენეტიკა, ისე გარემო ფაქტორები (მაგალითად, სტრესული გარემო და ა.შ.), რომლებიც ხელს უწყობენ სიმსუქნის ჩამოყალიბებას.

- გარდა თრომბოზისა, ყველაზე ხშირად რა სახის გართულებები შეიძლება ახლდეს ამ პროცესს?

- ქირურგიული კუთხით, შესაძლებელია იყოს, მაგალითად, ნაკერის უკმარისობა, რომელიც მალევე გამოვლინდება და საჭიროებს განმეორებით ოპერაციას. თუმცა, სტატისტიკური მონაცემებით, ეს 100-დან შეიძლება მოხდეს მხოლოდ ერთ ან მაქსიმუმ ორ პაციენტში. თრომბოემბოლია კიდევ უფრო ნაკლებ შემთხვევებში ხდება. ასე რომ, სუფთა ქირურგიული პრობლემა, რომლის გამოც განმეორებითი ოპერაცია გახდება საჭირო, 100-დან მხოლოდ 1 ან 2 პაციენტს თუ შეეხება.

- დაფინანსების საკითხს შევეხოთ, გარკვეული პერიოდი ამ ოპერაციებზე ერთგვარი ბუმი იყო. მას შემდეგ, რაც სახელმწიფომ შეცვალა მიდგომები და ყველას აღარ უფინანსებს ბარიატრიას, ადამიანებს, ვისაც ოპერაციის გაკეთება სურთ, სრულად უწევთ თანხის გადახდა. თუმცა, როგორც ჩანს, ამის გამო მოთხოვნა არ შემცირებულა.

- ეს საკითხი პირველსავე კონსულტაციაზე ირჩევა. როდესაც პაციენტი ჩაიტარებს ანალიზებსა და კვლევებს, სწორედ იმ შედეგების მიხედვით ვეუბნებით, ეკუთვნის თუ არა ოპერაცია და აკმაყოფილებს თუ არა საჭირო კრიტერიუმებს.

უშუალოდ ჩვენს კლინიკაზე ამ დაფინანსების ცვლილებას დიდი ზეგავლენა არ მოუხდენია. საშუალოდ თვეში 50 ოპერაციას ვაკეთებდით და დაახლოებით მსგავსი ციფრები გვაქვს ამ მომენტისთვისაც. რაც შეეხება ხელშემშლელ ფაქტორებს, ოპერაციის ჩატარება არ შეიძლება, მაგალითად, როდესაც გვაქვს გულის სერიოზული პათოლოგიები, გადატანილი ინსულტი, ინფარქტი და ა.შ. ასეთ შემთხვევებში, ორგანიზმის მდგომარეობის შეფასების შემდეგ, პაციენტს შესაძლოა დასჭირდეს ხანგრძლივი წინასაოპერაციო მომზადება და მხოლოდ ამის მერე უნდა გაკეთდეს ოპერაცია. საშუალოდ, მოსამზადებელი პერიოდი 3-დან 6 კვირამდეა, მაგრამ მე მყოლია პაციენტები, რომლებიც 6 ან 8 თვე ემზადებოდნენ და ოპერაცია მხოლოდ ამის შემდეგ ჩავატარეთ.

- რადგან სტატისტიკა ვახსენეთ, თქვენს პრაქტიკაში როგორია გადანაწილება - ქალები უფრო ხშირად მოგმართავენ ამ ოპერაციისთვის თუ მამაკაცები?

- უფრო მეტად ქალები მოგვმართავენ. პროცენტულად ალბათ იქნება სადღაც 70/30-ზე ან 65/35-ზე.

• ქირურგიული ჩარევა პროცესის მხოლოდ ნაწილია. რადიკალური წონის კლების დროს ორგანიზმში უმნიშვნელოვანესი ძვრები ხდება, რაც ხშირად სასიცოცხლო ელემენტების დისბალანსს იწვევს. რატომ არის კატეგორიულად აუცილებელი ენდოკრინოლოგის მუდმივი მეთვალყურეობა და როგორ შეიძლება კალიუმისა და მაგნიუმის ნაკლებობამ გულის უეცარი გაჩერება გამოიწვიოს, ცნობილი ენდოკრინოლოგი, ლაშა უჩავა განგვიმარტავს

- ბატონო ლაშა, რამდენად აუცილებელია ბარიატრიული ოპერაციის შემდეგ პაციენტმა ენდოკრინოლოგს მიაკითხოს.

- ბარიატრიული ოპერაციის შემდეგ აუცილებელია ენდოკრინოლოგთან ვიზიტი, იმიტომ რომ მიმდინარეობს წონის კლება, პაციენტი ამცირებს ულუფებს, რაც ხშირ შემთხვევაში იწვევს გარკვეული მინერალებისა და ვიტამინების დეფიციტის განვითარებას ორგანიზმში. მათ შორის შეიძლება იყოს რკინის დეფიციტი, რის შემდეგაც აუცილებელია ჰემატოლოგის ჩართულობა. ასევე შეიძლება იყოს ელექტროლიტების, კალიუმის, მაგნიუმის დისბალანსი, რაც მოქმედებს გულ-სისხლძარღვთა სისტემაზე, რაც იწვევს გარკვეული პათოლოგიების განვითარებას. კალიუმისა და მაგნიუმის ნაკლებობამ შეიძლება გამოიწვიოს გულის უეცარი გაჩერება. ამიტომ მნიშვნელოვანია პაციენტი წონის კლების პროცესში იყოს ექიმის მეთვალყურეობის ქვეშ. ეს შეიძლება იყოს ოჯახის ექიმი, მათ აქვთ ქირურგებთანაც კონტაქტი და მათ შორის ენდოკრინოლოგის.

- ენდოკრინოლოგებს მაინც და მაინც არ უყვართ ბარიატრია.

- რა თქმა უნდა, თუ ბარიატრია არ არის ჩვენება, ამ შემთხვევაში იმისთვის რომ მე სურვილი მაქვს გავიკეთო ბარიატრია არცერთ ნორმალურ ქვეყანაში არ ხდება. ასე უბრალოდ მინდა 30 კილო დავიკლო, მივედი ქირურგთან და გავიკეთე ოპერაცია, არ ხდება. უნდა მოხდეს წინასწარ კლინიკო-ლაბორატორიული კვლევები, ასევე პაციენტი უნდა შეაფასოს ფსიქოლოგმა, რამდენად მზად არის ამ ყველაფრისთვის და ამის შემდეგ ხდება ქირურგისა და პაციენტის შეხვედრა, იმისთვის რომ დაიგეგმოს ბარიატრიული ოპერაცია.

სამწუხაროს ეს ყველა წინაპირობა საქართველოში არ არის ხშირ შემთხვევაში დაცული. შეიძლება პაციენტი დღეს მოვიდეს და ხვალ დაიგეგმოს ოპერაცია, რაც რა თქმა უნდა გამართლებული არ არის.

ამიტომ ჩვენ კი არ ვეწინააღმდეგებით მკურნალობის ამ მეთოდს, ჩვენ ვითხოვთ ყველა ეს წინაპირობა იყოს დაცული, რადგან პაციენტთან უსაფრთხოება იყოს შენარჩუნებული. შემდეგ ხშირად ამ პაციენტებს ჰგონიათ, რომ ბარიატრიას რომ გაიკეთებენ, თითქოს მოგვარდა ყველა პრობლემა. სამწუხაროდ ეს ასე არ არის, მათ უნდა გააგრძელონ თერაპია, როგორც ენდოკრინოლოგთან, ასევე ფსიქოთერაპევტთან, კვების ფსიქოლოგთან.

როდესაც ჯერჯერობით გონებით გვშია, ვხედავთ საჭმელს და ვერ ვჭამთ. ამ შემთხვევაში ხშირად მიმართავენ ხოლმე პირღებინების მეთოდს. მიირთმევენ უფრო დიდი ოდენობით, ვიდრე შესაძლებელია, რაც იწვევს შემდეგ ღებინების რეფლექსს და ეს ერთიორად ამძიმეს მდგომარეობას, რადგან ამ დროს უფრო მეტი ელექტროლიტების დაკარგვა ხდება ორგანიზმიდან. შემდგომში იწყება დარღვეული პათოლოგიური ცვლილებები ორგანიზმში.

დიახ, ენდოკრინოლოგებთან საკმაოდ გვიან მიდიან და არ ხდება ოპერაციის შემდგომ მიმართვიანობა. ამის გამო ხშირად პაციენტები მოდიან უკვე დაზიანებული ცვლილებებით, რასაც მკურნალობისთვის დიდი დრო სჭირდება.

ხშირ შემთხვევაში ამაში დამნაშავეა სოციალური ქსელი, სადაც არის გარკვეული ჯგუფები შექმნილი, თუნდაც ბარიატრიის შემდგომ პაციენტები - სადაც ერთმანეთს უზიარებენ საკუთარ გამოცდილებას. სამწუხაროდ, ყველა ადამიანი ინდივიდია და ყველა პაციენტს უნდა ინდივიდუალური მიდგომა. თუ ერთთან რამე პროცესები წავიდა მსუბუქად და მარტივად გადაიტანა, ეს არ ნიშნავს, სხვასაც ასე იქნება. ამიტომ მნიშვნელოვანია, ექიმთან მუდმივი კონტაქტი, კვლევების ჩატარება, რომ წონის კლება წავიდეს სწორად და ორგანიზმს არ მივაყენოთ ზიანი.

- კოლეგამ მომიყვა, რომელიც გეგმურ ანალიზებზე სტუმრობდა ერთ-ერთ კლინიკას, შეხვდა ქალი, რომელსაც 30 კილო აქვს დასაკლები, ეზარება ვარჯიში და სწორი კვება, ამ მიზეზით იკეთებს ბარიატრიას.

- სამწუხაროდ ასეთი ფაქტები ბევრია და ასეთ პაციენტებსაც უკეთდება ბარიატრია, რაც დაუშვებელია.

- კიდევ ვინ სცოდავს ამ დროს, პაციენტის დანაშაული გასაგებია...

- პაციენტი სცოდავს თავისი უცოდინარობით და არასწორი გადაწყვეტილებით, მაგრამ აქ დიდი წვლილი მიუძღვის ექიმებს,მ ქირურგებს, ვინც ასეთ პაციენტს უკეთებს ოპერაციას.

- რამდენიმე წლის წინ სახელმწიფო აფინანსებდა აღნიშნულ ოპერაციას, ახალი რეგულაციების შემდეგ თითქოს უნდა შემცირებულიყო ოპერაციების რიცხვი, თუმცა ამან სტატისტიკაზე არ იმოქმედა.

- მეც ძალიან ბევრი ვიცი, ბევრს უთქვამს, რომ იმიტომ რომ კრიტერიუმი დაეკმაყოფილებინათ, მოიმატეს 15 კილო და 20 კილო, სპეციალურად იმიტომ რომ სახელმწიფოსგან დაფინანსება მიეღოთ და გაეკეთებინათ ოპერაცია. სწორედ ამიტომ არის ფსიქოლოგის ჩართულობა აუცილებელი, ადამიანი, რომელიც ფიქრობს რომ წონაში იმიტომ უნდა მოიმატოს რომ შემდეგ ოპერაცია გაიკეთოს, როგორ ფიქრობთ, აქვს თუ არა მას ფსიქოლოგიური პრობლემები. რა თქმა უნდა, აქვს, იმას არ ფიქრობს, რომ 20 კგ-ს მომატებას 20 კგ დავიკლო და ოპერაცია ავირიდო თავიდან.

ნებისმიერ ოპერაციას რაც არ უნდა მარტივი იყოს, ყველა ქირურგიულ ჩარევას აქვს გვერდითი ეფექტები და გართულების რისკი, მათ შორის თრომბოფილია, არასწორი ნაკერი, უამრავი პრობლემა რამაც შეიძლება ლეტალურად დაასრულოს პაციენტის სიცოცხლე...