"ზოგჯერ პაციენტებს ჰგონიათ, რომ ეს უბრალო ლაქაა და დროს კარგავენ" - როგორ ვიცნოთ საშიში ხალი და როგორ დავიცვათ კანი სიმსივნისგან: ცნობილი ონკოლოგის რჩევები
კანზე გაჩენილი ახალი ლაქა ან ხალი ხშირად შფოთვის მიზეზი ხდება. როდის არის წარმონაქმნი უწყინარი და როდის უნდა მივმართოთ ექიმს სასწრაფოდ? ამ და სხვა მნიშვნელოვან კითხვებზე ონკოლოგი, მამოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი ლევან ჩოლოყაშვილი გვესაუბრება.
- რამდენად ხშირია კანისა და რბილი ქსოვილების წარმონაქმნები და რას ნიშნავს, როცა მათ „სიმსივნეს“ უწოდებენ?
- პირველ რიგში, მკითხველი მინდა დავამშვიდო - კანზე ან კანქვეშ სხვადასხვა წარმონაქმნის (სამედიცინო ენაზე ნეოპლაზმის) გაჩენა ძალიან ხშირი და ჩვეულებრივი მოვლენაა. სიტყვა „სიმსივნე“ ავტომატურად კიბოს არ ნიშნავს. ეს ყველაფერი სამ კატეგორიად იყოფა:
- კეთილთვისებიანი: აბსოლუტურად უსაფრთხოა, არ ვრცელდება ორგანიზმში.
- პრესიმსივნური: ჯერ კიდევ უწყინარია, მაგრამ აქვს რისკი, დროთა განმავლობაში გადაგვარდეს.
- ავთვისებიანი: ეს არის კიბო, რომელიც იზრდება, აზიანებს მეზობელ ქსოვილებს და შეუძლია მეტასტაზების გაცემა.
- არსებობს ე.წ. „შუალედური“ ფორმებიც, მაგალითად, ბაზალიომა. ის ადგილობრივად იზრდება, მაგრამ ორგანიზმში არ ვრცელდება (მეტასტაზებს არ იძლევა).
- რეალურად, რა ხდება ორგანიზმში ამ დროს? რით განსხვავდება სიმსივნური უჯრედი ჯანსაღისგან?
- ჩვენი სხეული უჯრედებისგან შედგება. ნორმალური უჯრედი იბადება, ასრულებს თავის ფუნქციას, ბერდება და კვდება. სიმსივნური უჯრედი კი „წესებს არღვევს“ - ის კარგავს მომწიფების უნარს, უსასრულოდ და უმართავად მრავლდება და ირგვლივ ყველაფერს აზიანებს.
- რატომ ემართებათ ეს? რა იწვევს სიმსივნეს? - ალბათ ყველაზე ხშირად პაციენტებს ეს კითხვები უჩნდებათ...
- მეცნიერებაში რამდენიმე ძირითადი თეორია არსებობს. მარტივად რომ ვთქვათ, მიზეზები ასეთია:
მუდმივი გაღიზიანება (ტრავმა): როცა კანი ერთსა და იმავე ადგილას ხშირად ზიანდება (მაგალითად, ტანსაცმელი მუდმივად ეხახუნება ხალს), უჯრედები იძულებული არიან სწრაფად გაიყონ ჭრილობის შესახორცებლად. ამ სწრაფვაში კი შესაძლოა შეცდომა (მუტაცია) დაუშვან.
- გარე ფაქტორები: მზის ულტრაიისფერი სხივები, რენტგენის გამოსხივება და მავნე ქიმიური ნივთიერებები პირდაპირ აზიანებენ უჯრედის გენეტიკას.
- შინაგანი პროცესები და მუტაციები: ნივთიერებათა ცვლის დროს ორგანიზმში ხანდახან წარმოიქმნება მავნე ნარჩენები (მეტაბოლიტები), რომელთაც ჯანმრთელი უჯრედის გარდაქმნა შეუძლიათ.
- ვირუსები (ონკოვირუსები): ზოგიერთი ვირუსი (მაგალითად, პაპილომავირუსი, B და C ჰეპატიტები, ჰერპესი) უჯრედში შეჭრისას შლის მისი დაყოფის კონტროლის მექანიზმს.
- იმუნიტეტის დასუსტება: რეალურად, ჯანმრთელ სხეულშიც ყოველდღე ჩნდება ერთეული „შეცვლილი“ უჯრედი, მაგრამ ძლიერი იმუნური სისტემა მათ მაშინვე პოულობს და ანადგურებს. თუ იმუნიტეტმა "გამოგვაპარა", სიმსივნე იწყებს ზრდას.
- კანის სიმსივნეებს შორის ყველაზე აგრესიული მელანომაა? როგორ უნდა მიხედოს ადამიანმა ხალს, როცა ის საფრთხეს ქმნის?
- დიახ, მელანომა ხშირად სწორედ ძველი, უწყინარი ხალის ადგილას ვითარდება, ან ჩნდება ახალი, უცნაური ლაქა. პაციენტებს ჰგონიათ, რომ ეს უბრალო ლაქაა და დროს კარგავენ.
საგანგაშო ნიშნები - სასწრაფოდ უნდა მიმართონ ექიმს, თუ ხალმა:
- დაიწყო არათანაბარი ზრდა და დაკარგა მკაფიო კონტური;
- შეიცვალა ფერი (გამუქდა, გაღიავდა ან გახდა ჭრელი - ყავისფერი, შავი, წითელი, ლურჯი ნაზავი);
- დაიწყო აქერცვლა, გაუჩნდა კვანძები ან ანთებითი სიწითლე ირგვლივ;
- გამოიწვია ქავილი, წვა, ჩხვლეტა ან დაჭიმულობის შეგრძნება;
- გაუჩნდა ნაპრალები და დაიწყო სისხლდენა.
- ვინ შედის კანის კიბოს მაღალი რისკის ჯგუფში?
- განსაკუთრებული ყურადღება მართებთ ადამიანებს, რომლებსაც აქვთ:
- ღია ფერის კანი (ვინც ადვილად იწვის მზეზე);
- ბავშვობაში მიღებული მზის დამწვრობა;
- სხეულზე 40-50-ზე მეტი ხალი;
- გენეტიკური წინასწარგანწყობა (ოჯახური ისტორია);
- 50 წელზე მეტი ასაკი;
- გადანერგილი ორგანო (იმუნოსუპრესიის გამო).
- როგორ ხდება კლინიკაში მისი დიაგნოსტიკა? მტკივნეულია ეს პროცესი?
- აბსოლუტურად უმტკივნეულოა. ვიყენებთ უახლეს ოპტიკურ და ციფრულ დერმატოსკოპებს, რაც საშუალებას გვაძლევს, კანი ათასჯერ გადიდებული დავინახოთ ყოველგვარი ჩხვლეტის გარეშე. საჭიროების შემთხვევაში, ვაკეთებთ ასპირაციულ ან ტრეპან ბიოფსიას (ქსოვილის მცირე ნიმუშის აღებას). ზუსტი დიაგნოზი სასიცოცხლოდ მნიშვნელოვანია: თუ სიმსივნე ავთვისებიანია, ის აუცილებლად ჯანსაღი ქსოვილის საზღვრებში უნდა ამოიკვეთოს, რომ რეციდივი (ხელახალი ზრდა) თავიდან ავიცილოთ.
- თუ წარმონაქმნი კეთილთვისებიანია, მაინც ოპერაციაა საჭირო მის მოსაშორებლად?
- სულაც არა. დღეს მედიცინა ისე განვითარდა, რომ კეთილთვისებიანი წარმონაქმნების მოსაცილებლად უამრავი თანამედროვე, არაინვაზიური მეთოდი გვაქვს. კლინიკაში ვიყენებთ:
- ამერიკულ თერმოქაუტერს (Bovie);
- ბრიტანულ და ამერიკულ კრიოდესტრუქტორებს (Spilby, Brymill) - მოყინვის მეთოდს;
- რადიოსიხშირულ კოაგულაციას (Ethicon);
- ცირკულარულ სკალპელებსა და სპეციალურ ქიმიურ რეაგენტებს.
მეთოდს ვარჩევთ ინდივიდუალურად, იმის მიხედვით, თუ სად მდებარეობს წარმონაქმნი (მაგალითად, სახეზეა თუ ტანზე), როგორი ფორმისაა (კანქვეშაა თუ კანზე გამოწეული) და როგორია მისი სტრუქტურა.
- ბოლოს რა არის თქვენი მთავარი რეკომენდაცია მკითხველისთვის?
- ექიმთან დროული მომართვა! თუ საწყის ეტაპზე მივაქცევთ ყურადღებას, მკურნალობა მარტივია. დაგვიანების შემთხვევაში კი საქმე რთულდება და საჭირო ხდება ქიმიო, ჰორმონო ან სხივური თერაპია.
გთხოვთ, აქციეთ ჩვევად კანის დაცვა:
- მზისგან დაცვა: გამოიყენეთ მზის დამცავი კრემი (SPF 50+) ყოველთვის - მთაშიც და ზღვაზეც. დაიცავით ბავშვები!
- მოერიდეთ პიკის საათებს: ზაფხულში 10-დან 16 საათამდე შეეფარეთ ჩრდილს.
- უარი თქვით სოლარიუმზე: ის საგრძნობლად ზრდის მელანომის რისკს.
- ატარეთ ქუდი და სათვალე და რეგულარულად შეამოწმეთ საკუთარი კანი, თუნდაც ის ადგილები, რომლებიც ტანსაცმლით გაქვთ დაფარული.
გაუფრთხილდით ჯანმრთელობას!