"ჩემმა მშობლებმა ორივე შვილი ღმერთს შესწირეს... ორივე მონაზონი ვართ... ჩემი ოცნება იყო, ტაქსისტი გავმხდარიყავი" - კომაროვი, თეატრალური და გზა ტაძრამდე: მეუფე ნიკოლოზის "სახალხო ინტერვიუ"
“ჩემი სახელია ნიკოლოზი, გახლავართ ახალქალაქის, კუმურდოსა და კარის ეპარქიის მიტროპოლიტი. ეს სახელი იმიტომ ჰქვია, რომ თავდაპირველად იგი ახალქალაქისა და კუმურდოს ეპარქია იყო, რომელშიც შედიოდა ახალქალაქისა და ნინოწმინდის რაიონები. მოგვიანებით მას დაემატა კარის ეპარქია - ეს არის დღევანდელი თურქეთის ყარსის ვილაიეთი, ანუ ყარსის რაიონი, სადაც ისტორიული, ძველი ქართული ტაძრებია. საერთოდ, საქართველო იქიდან იწყებოდა. “კარი“ ამიტომ ჰქვია, რომ “ყარსი“ ქართულად არის “კარი“. მინდა გითხრათ, რომ ეს დღემდე, ასე ვთქვათ, მისიონერული ეპარქიაა, რადგან მართლმადიდებელი მოსახლეობა, რომელიც ძირითადად ქართულია, მთელი მოსახლეობის მხოლოდ 3%-ს შეადგენს“, - ასე დაიწყო საუბარი მეუფე ნიკოლოზმა (ფაჩუაშვილი) ახალქალაქის, კუმურდოს და კარის ეპარქიის მიტროპოლიტმა ambebi.ge-სა და “პალიტრანიუსის“ ერთობლივ პროექტში “სახალხო ინტერვიუ“.
მან მისთვის გამოგზავნილ შეკითხვებს უპასუხა. გთავაზობთ გადაცემიდან გარკვეულ ეპიზოდებს. ინტერვიუს სრული ვერსიის ნახვას კი შეძლებთ ქვემოთ მითითებულ ბმულზე.
გიორგი:
- მოგესალმებით. გადავხედე თქვენს ბიოგრაფიას, საინტერესო გზა გაქვთ განვლილი. თუ დიპლომებზეც მიდეგბა საქმე, არც ამის ნაკლებობაა, საკმაო რაოდენობით გაქვთ მიღებული - როგორც საერო ცხოვრებაში, ისე - სასულიეროში. პატარაობაში რაზე ოცნებოდბით?
- პატარაობაში რაზე ვოცნებობდი, რომ გითხრათ, ძალიან გაგიკვირდებათ. ჩემი ოცნება იყო, ტაქსის მძღოლი, ტაქსისტი გავმხდარიყავი... ტაქსისტობა ორი მიზეზის გამო მინდოდა: პირველი ის, რომ მანქანის ტარება მიყვარდა (უფრო სწორად, მაშინ ჯერ კიდევ არ ვიცოდი ტარება, მაგრამ ძალიან მინდოდა), მეორე და მთავარი მიზეზი კი ის იყო, რომ ადამიანებთან მქონოდა ურთიერთობა. ფაქტობრივად, ასეც გამოვიდა - ჩემი პროფესია ასეთია, რომ მუდმივად ადამიანებს ვესაუბრები...
ნანა:
- ოჯახში მშობები რა ღირებულებებზე გზრდიდნენ და ვინ იყვნენ ისინი პროფესიით?
- საბჭოთა კავშირის დროს დავიბადე, მაშინდელი განმარტებით, მოსამსახურის ოჯახში. მაშინ საზოგადოება სამ ნაწილად იყოფოდა: უნდა ყოფილიყავი ან მუშა, ან გლეხი, ან მოსამსახურე. მამაჩემი თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის კერამიკისა და მინის კათედრის დოცენტი იყო, შემდეგ - დეკანი. დედა პროფესიით ჟურნალისტი იყო, მაგრამ ბოლოს ისიც სამხატვრო აკადემიაში მუშაობდა. შეიძლება ითქვას, რომ სამხატვრო აკადემიაში გავიზარდე, ბავშვობიდან იქ ვიყავი. ამიტომ, გარდა იმისა, რომ ამ კერამიკის სახელოსნოში უფროსების დახმარებით ნაკეთობებს ვამზადებდი, ვიცნობდი უდიდეს და გამოჩენილ მხატვრებს - სერგო ქობულაძით დაწყებული, აპოლონ ქუთათელაძით დასრულებული, რომელი ერთი ჩამოვთვალო... აი, ამ ღირებულებებით ვიზრდებოდი. სინამდვილეში, ეს თითქოსდა განსხვავებული დიაპაზონი ერთადერთ რამეს ემსახურებოდა - იმას, რაც ბავშვობიდან სულ მინდოდა: ადამიანებთან ურთიერთობა.
უცნობი:
- კომაროვის სკოლა, უნივერსიტეტში - ფიზიკის ფაკულტეტი, “თეატრალურში“ - კინო-ანიმაცია - ამის შემდეგ ეკლესიაში რამ მიგიყვანათ?
- ჩემი ეს ურთიერთობა ბუნების სიყვარულით დაიწყო, ამიტომ გადავწყვიტე, ფიზიკოსი გავმხდარიყავი. სანამ კომაროვის სკოლაში ჩავაბარებდი, გაძლიერებულ მათემატიკურ სკოლაში (55-ე საშუალო სკოლა) ვსწავლობდი, სადაც იმ დროს ძალიან სერიოზული ექსპერიმენტი ტარდებოდა. მერე იყო კომაროვის სკოლა, შემდეგ კი ჩავაბარე თბილისის სახელმწიფო უნივერსიტეტში, ფიზიკის ფაკულტეტზე. სწავლა მოსკოვის ლომონოსოვის სახელობის სახელმწიფო უნივერსიტეტში განვაგრძე და ისიც ფიზიკის ფაკულტეტით დავამთავრე. ეს იყო ჩემი პირველი ძირითადი ინტერესი - მსურდა, სამყარო შემემეცნებინა.
თუმცა, მოსკოვის უნივერსიტეტში სწავლისას საშუალება მქონდა, ურთიერთობა მქონოდა უამრავ ადამიანთან, რომლებიც სხვადასხვა ეროვნებისა და სხვადასხვა სახელმწიფოდან იყვნენ ჩამოსულები. სწორედ მაშინ მკაფიოდ ჩამომიყალიბდა აზრი, რომ თავს უფლებას ვერ მივცემდი, კაბინეტში ჩავკეტილიყავი. ჩემთვის და ჩემი ფიზიკა თეორიული ფიზიკა იყო - ანუ ფურცელი, კალამი და ძირითადად ამით ამოიწურებოდა. მე გადავწყვიტე, ადამიანებთან შევსულიყავი ურთიერთობაში.
ადამიანებთან რომ შეხვიდე ურთიერთობაში, რაღაც უნდა უთხრა. ამისთვის საუკეთესო საშუალება ხელოვნება იყო, ხოლო ხელოვნებაში ყველაზე მასობრივი და კონტაქტური - კინო (მაშინ, როგორც მოგახსენეთ, ჯერ კიდევ საბჭოთა კავშირი იყო). ამიტომ, ჩემი გადაწყვეტილებით, იმ პერიოდში, რამდენადაც შესაძლებელი იყო, ღრმად შევისწავლე კინოს ისტორია და საერთოდ ეს სამყარო. ამის შემდეგ აღმოვაჩინე კიდევ უფრო განზოგადებული სფერო - ანიმაცია, რადგან კინოსურათი ძირითადად ფოტოგრაფიული გამოსახულებებით იგება, ანიმაციაში კი ყველაფერს შენი ხელით ხატავ - გინდა ფოტო დახატე, გინდა განაზოგადე. შემდეგ ამიტომ ავირჩიე ანიმაცია, რომ მაქსიმალურად შემესწავლა.
როდესაც თბილისში დავბრუნდი, ჩავაბარე თეატრალურ ინსტიტუტში (მაშინ ასე ერქვა, დღეს მგონი, თეატრისა და კინოს უნივერსიტეტი ჰქვია). ეს უკვე 80-იანი წლების დასაწყისი იყო, რაც იმას ნიშნავდა, რომ სიტყვა უკვე თავისუფლად ისმოდა. შეზღუდვები კი იყო, მაგრამ თავისუფალ სიტყვას ძირითადად ეკლესიაში გაიგონებდი. დავიწყე ტაძრებში სიარული, ქადაგებების მოსმენა და აი, მაშინ მივხვდი, რომ თუ მინდა ადამიანს რაიმე ვუთხრა, პირდაპირი თქმა ამის ყველაზე მოკლე გზაა. ამიტომ დავიწყე სიტყვის შესწავლა. სიტყვა - კი... აი, ეს სიტყვა, ალბათ ყველამ ვიცით, როგორ იწყება იოანე ღვთისმეტყველის სახარება: “პირველიდან იყო სიტყვა, და სიტყვა იგი იყო ღვთისა თანა, და ღმერთი იყო სიტყვა იგი“. ანუ, სიტყვა ნიშნავს იმას, რომ ადამიანმა ღვთისმეტყველება შეისწავლოს. ამიტომ მოვხვდი შემდეგ ახლად გახსნილ თბილისის სასულიერო აკადემიაში. 1988 წელს საბუთები თეატრალური ინსტიტუტიდან გამოვიტანე, ჩავაბარე აკადემიაში, დავამთავრე და შემდგომ დავადექი ამ გზას, რომელსაც დღემდე ვადგავარ.
დოდო:
- დედათქვენი მონაზონი გამხდარა - ერთად გაუყევით ამ გზას?.. როდესაც ბერობა გადაწყვიტეთ, ეს ნაბიჯი თქვენს ოჯახში როგორ შეფასდა, რადგან სამი შვილის მამა ხართ...
- იცით, რა? ეს ცოტა ლიტერატურული თუ პოეტური ნათქვამია, მაგრამ სინამდვილეში, მიუხედავად იმისა, რომ საბჭოთა კავშირის დროს ნებისმიერი რელიგიური აქტივობის გამოხატვის აბსოლუტურად აკრძალული იყო, დედა ჩვენგან - ბავშვებისგან და ოჯახისგან დაფარულად, თავისი ხატები ჰქონდა, ლოცულობდა. ამას იშვიათად თუ მოვკრავდით თვალს. ალბათ, ამან განაპირობა და დიდ როლი ითამაშა ჩვენს ცხოვრებაში. ოჯახში ორი ბავშვი ვიყავით - მე და ჩემი უმცროსი და. ვერ გეტყვით, რომელმა დავიწყეთ პირველად - იმან თუ მე, თუ ასე, რიგრიგობით მოხდა. დღეს ის იღუმენია გახლავთ, მონასტრის წინამძღვარია.
ჩემი მშობლები თავიდან კი ძალიან გვეწინააღმდეგებოდნენ, მაგრამ მერე თავადაც ორივენი - დედაც და მამაც - ღრმად ეკლესიური ადამიანები გახდნენ და ყოველ კვირას ეზიარებოდნენ. მამა უფრო ადრე გარდაიცვალა. მამის გარდაცვალების შემდეგ დედა მარტო დარჩა და რამდენიმე წლის შემდეგ იგი მონაზვნად აღიკვეცა. ბოლო სამწელიწადნახევარი მონასტერში, ჩემს დასთან ერთად გაატარა - ეს არის მღვიმევის მონასტერი, სადაც უკვე ყოველდღე ეზიარებოდა. ასე რომ, ვერ ვიტყვით, ვინ უფრო წინ არის - რა თქმა უნდა, მშობლები უფრო წინ არიან და უფრო მეტი მოსაგრეობა ჰქონდათ, ვიდრე მე, ან ჩემს დას. ჩვენმა მშობლებმა, ფაქტობრივად, ორივე შვილი ღმერთს შესწირეს, რადგან ორივე მონაზონი ვართ.
ეს მაშინ ძალიან ძნელი იყო, რადგან 80-იან წლებში საზოგადოებაში ისეთი პროპაგანდა იყო, რომელსაც ვერც კი ვხვდებოდით. ყველამ “იცოდა“, რომ სემინარიაში უშიშროების თანამშრომლები სწავლობენ ან ყოვლად უვარგისი ადამიანები იყრიდნენ თავს. სახლში რომ ვთქვი, სასულიერო აკადემიაში ვაპირებ გამოცდების ჩაბარებას-მეთქი (მაშინ სემინარიასა და აკადემიას შორის დიდი განსხვავება ვერ დაინახეს), ეს ოჯახში ნამდვილი ტრაგედია იყო. მთელი ნათესაობა შეიკრიბა, ერთგვარი კონსილიუმი მოიწვიეს, რათა როგორმე დავერწმუნებინეთ, ეს არ გამეკეთებინა. მე ყველა კითხვას მშვიდად გავეცი პასუხი. ერთ-ერთმა ჩემმა ნათესავმა ისიც კი თქვა: “ამას რაღად უნდა აკადემიაში ჩაბარება, ყველაფერი უკვე იცისო“. მოკლედ, მერე დაწყნარდნენ ჩემი მშობლები და, როგორც მოგახსენეთ, შემდეგ ჩვენზე უფრო მეტად გამოავლინეს ეკლესიური ცხოვრება.
დიმიტრი:
- ჯავახეთში, სადაც ახლა მოღვაწეობთ, არაქართული მოსახლეობა საკმარისად არის. ადვილია ასეთ გარემოში სულიერი ცხოვრება? რა ურთიერთობა გაქვთ სომხურ მოსახლეობასთან?
- ერთის მხრივ, რა თქმა უნდა, ძალიან რთულია. ჩვენ აქ რომ ჩამოვედით და მე საცხოვრებლად გადმოვედი, 1992 წელი იყო. ერთ-ერთ სოფელში - ფოკაში - პატრიარქმა ჯერ კიდევ 1988 წელს სახლი შეიძინა და სწორედ იქიდან დაიწყო ჯავახეთის აღორძინება. იმ სოფელში მაშინ არცერთი ქართველი არ ცხოვრობდა. რა გითხრათ, ძალიან მტრული დამოკიდებულება იყო, მაგრამ მე თანდათანობით მივხვდი (ისევ და ისევ ადგილობრივი სომეხი ეროვნების ადამიანების დახმარებით), რომ ეს არ იყო ნაციონალური ხასიათის დაპირისპირება. ეს იყო საერთოდ უცხოს მიმართ დაპირისპირება - მაღალმთიან ქართულ სოფელშიც რომ დამეწყო ასე ცხოვრება, იქაც გაუგებარი იქნებოდა მათთვის, რატომ ჩავედი და რა მინდოდა მარტოს.
შემდეგ უკვე ჩამოვიყვანე მონაზვნები და მათთან ერთად დავიწყე ჯავახეთში ცხოვრება. თავიდან დაპირისპირება ძალიან ძლიერი იყო, რასაც ხელს უწყობდა რუსული პროპაგანდა - ყოველგვარი ეჭვის გარეშე შემიძლია ეს ვთქვა. აქ 2007 წლამდე რუსული სამხედრო ბაზა იდგა, რომელიც პირდაპირ დროს, ენერგიასა და სახსრებს ხარჯავდა იმისთვის, რომ მოსახლეობა ჩვენს წინააღმდეგ განეწყოთ. ადგილობრივი მოსახლეობისთვის ყველაზე საშინელი ეპითეტი რაც კი არსებობდა, ის შეგვარქვეს - გვეძახდნენ, რომ თურქეთის ჯაშუშები ვართ. რუსულად ვიტყვი ამ ფრაზას: “Эти монахи - турецкие шпионы“ (ეს მონაზვნები თურქეთის ჯაშუშები არიანო). სულ ეგონათ, რომ იარაღით დავდიოდი, რომ ნატოსა და თურქეთის ჯაშუში ვიყავი. აი, ამაზე იყო აგებული მთელი დაპირისპირება.
ახლა ასე უცებ ვერ მოგიყვებით, როგორ გადავლახეთ ეს ყველაფერი. ამაში დიდი როლი ითამაშა იმან, რომ 2007 წელს ეს ბაზა დაიშალა და აღარ არსებობდა. თანდათანობით მოსახლეობამ თვალი გაახილა და მიხვდა, რომ თურქეთის ჯაშუშები არ ვართ. დღეს ძალიან დამეგობრებულები ვართ, როგორც ერთი ოჯახი, ისე ვცხოვრობთ ამ ქუჩაზე. სომხურად უბანს ჰქვია “თაღ“ (თაღი) და ეს მართლაც თაღივით შეკრული ერთობაა. მოკლედ, მიმიღეს აქ, მიცავენ და ძალიან ვმეგობრობთ.
თამარი:
- შეიძლება გვითხრათ, ვის უჭერდით მხარს ახალი პატრიარქის არჩევნებში და რას იტყვით ახალ პატრიარქ - შიო III-ზე? რა გამოწვევების წინაშე დგას დღეს ის?
- ბოლოდან დავიწყებ. დღეს რომ გადავხედოთ ჩვენი წმინდა სინოდის სიას, 39 მღვდელმთავარი იღებდა არჩევნებში მონაწილეობას, “ანკეტის“ თვალსაზრისით, უწმინდეს და უნეტარეს შიო III-ს, მთელი მისი ცხოვრების თანმიმდევრობა რომ ავიღოთ, ყველა ჩვენთაგანზე კარგი ანკეტა ჰქონდა. მაგალითად, მე დაოჯახებული ვიყავი და სამი შვილი მყავს, რაც კათოლიკოს-პატრიარქისთვის მაინცდამაინც სახარბიელო არ არის. სხვა ეპისკოპოსებსაც ყველას თავისი მიზეზი აქვს, უწმინდესსა და უნეტარეს შიოს ასეთი მიზეზი არ აქვს.
ჩემი აზრით, ძალიან მნიშვნელოვანია, რომ იგი ღრმად ინტელიგენტური ოჯახიდანაა წარმოშობით - მის მშობლებსა და ბებია-ბაბუებს ძალიან მნიშვნელოვანი წვლილი აქვთ შეტანილი ჩვენი ქვეყნის განვითარებაში. თავადაც არაჩვეულებრივი ახალგაზრდა იყო, ბრწყინვალე მონაცემებით - ვიოლონჩელოზე უკრავდა და დიდი წარმატებებიც ჰქონდა. თავისთავად, ეს ყველაფერი ძალიან პოზიტიური და კარგია.
რაც შეეხება გამოწვევებს, ძალიან ძნელია კათოლიკოს-პატრიარქ ილია II-ის შემდეგ ეს ადგილი დაიკავო და საქმე გააგრძელო. გინდა თუ არ გინდა, გიფიქრია ამაზე თუ არა, საზოგადოება შენგან ზუსტად იმასვე მოითხოვს, რასაც ილია II-ისგან ითხოვდა და მუდმივად მას შეგადარებენ. ეს საკმაოდ რთულია და მთავარი გამოწვევაც სწორედ ესაა. თუმცა, მომავალ გამოწვევებს წინასწარ ვერც კი ვხვდებით. მაგალითად, ვერავინ წარმოვიდგენდით, თუ როგორი გამოწვევის წინაშე დადგებოდა ეკლესია კოვიდ-ეპიდემიის დროს. ილია II იყო ერთადერთი პირველი იერარქი მთელ მსოფლიოში, რომელმაც ქედი არ მოიხარა და პრინციპულად არ დაკეტა არცერთი ეკლესია. ამ გამოწვევას, მის გარდა, მსოფლიოში ვერავინ გაუძლო არ ვიცი, კიდევ რა გამოწვევები გველოდება და უწმინდესი შიო როგორ გაუძლებს ამას, მაგრამ ჩვენ ყველანი, რა თქმა უნდა, გვერდში დავუდგებით.
რაც შეეხება არჩევნებს, მე ჩემი პოზიცია ხმამაღლა გამოვაცხადე და ამაზე განცხადებებიც გავაკეთე - მე ვემორჩილები წმინდა სინოდის განჩინებას, რაც იმას ნიშნავს, რომ დღეს ვარ ჩვენი ეკლესიის წმინდა სინოდის წევრი, თუმცა, გარკვეულ საკითხებს არ ვეთანხმები. მიმაჩნია, რომ პატრიარქობის კანდიდატობაზე მეუფე დანიელისა და მეუფე ისაიასთვის უარის თქმა არ იყო სწორი. ვფიქრობ, ეს მღვდელმთავრები არჩევნებში მონაწილეობას თუ მიიღებდნენ, შეიძლება მაინც მეუფე შიოს გაემარჯვა, მაგრამ ეს ბევრად ღირსეული გამარჯვება იქნებოდა, ვიდრე ის, რომ რაღაც ხელოვნური მიზეზებით (ასაკობრივი შეზღუდვა და დიპლომი) ჩამოაშორეს პროცესს. ჩემი აზრით, არასწორია, როდესაც ეპისკოპოსს საღვთისმეტყველო განათლების დასადასტურებლად დიპლომს სთხოვ. ჩვენ ომები გამოვიარეთ, ვცდილობდით, მრევლი აღგვეზარდა და ახლა მეუფე დანიელს ან მეუფე ისაიას უთხრა, რომ მათი საღვთისმეტყველო განათლება საეჭვოა - ეს სრულიად არასწორია და ამას ვერასოდეს დავეთანხმები.
მაშინაც ვთქვი და ახლაც ვიტყვი - ჩემს ხმას აუცილებლად მეუფე დანიელს მივცემდი, მაგრამ რადგან ეს საშუალება არ მომეცა, ხმა არავისთვის მიმიცია. სხვათა შორის, თავის დროზე სასულიერო პირის ხარისხზე კი არა, დიპლომისთვისაც არ ვსწავლობდი - მქონდა დაუოკებელი წყურვილი, რომ ის შემეცნო, რაც მაინტერესებდა. მეუფე დანიელი სასულიერო აკადემიაში ჩემი პედაგოგი იყო და ახლა იმის თქმა, რომ მას დიპლომი არ აქვს და მე მაქვს დიპლომი, რომელიც მან მომცა... ნუ, ეს წარმოუდგენელია. ამაში პიროვნული არაფერია. ვფიქრობ, მეუფე დანიელს მონაწილეობა უნდა მიეღო. სინოდს მაინც მეუფე შიო რომ აერჩია, მის პატრიარქობას ბევრად უფრო მსუბუქად მივიღებდით. თუმცა, ახლაც აბსოლუტურად ბოლომდე ვემორჩილებით და მხარში დავუდგებით მეუფე შიოს, ეს მან თავადაც კარგად იცის.
უცნობი:
- არ გიფიქრიათ პატრიარქობაზე?
- როგორ არ მიფიქრია ამაზე, მაგრამ მინდა გითხრათ, რომ ყველა მიზეზს თავი რომ დავანებოთ, მე მყავს სამი შვილი და 11 შვილიშვილი. ასეთი ადამიანის პატრიარქობა უბრალოდ არ არის სწორი, რადგან ჩვენი წესით, ეპისკოპოსი უნდა იყოს ბერი და მას არ უნდა ჰქონდეს საზრუნავი ოჯახზე. მე ბერი გავხდი, აღვიკვეცე, დავტოვე ოჯახი, მაგრამ ოჯახმა არ დამტოვა - 11 შვილიშვილი მყავს და ახლა რა ვუთხრა მათ, თქვენი ბაბუა არ ვარ-მეთქი?
კიდევ ერთ რამეს მოგახსენებთ ჩემი პატრიარქობის შესახებ: ზუსტად არჩევნების წინ ძალიან საინტერესო შეხვედრა მქონდა მეუფე მარკოზთან - ეს არის საზღვარგარეთის რუსული ეკლესიის გერმანიის ეპარქიის მეთაური, რომელიც უკვე 48 წელია მართავს ამ ეპარქიას (წარმოშობით გერმანელია). ორი-სამი წლის წინ იქ არჩევნები იყო და მიმდინარეობდა მსჯელობა, თუ ვინ უნდა გამხდარიყო საზღვარგარეთის რუსული ეკლესიის პირველი იერარქი. მეუფე მარკოზს შესთავაზეს ეს პოზიცია, მაგრამ მან უარი თქვა: “ამდენი წელია ჩემს ქვეყანაში, გერმანიაში ვცხოვრობ და ახლა ნიუ-იორკში გადასახლება და იქიდან ეკლესიის მართვა ჩემთვის წარმოუდგენელიაო“. მინდა გითხრათ, რომ მეც 20 წელზე მეტია ჯავახეთში ვცხოვრობ და ვერაფრით ვერ წარმოვიდგენია, აქედან სადმე სხვაგან საცხოვრებლად გადასვლა.