რა ფაქტორები იწვევს ძუძუში წარმონაქმნებს და რა სიმპტომების დროს უნდა მივმართოთ მამოლოგს - მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი გვირჩევს
სარძევე ჯირკვლის პრობლემები დღეს მსოფლიოშიც და საქართველოშიც ერთ-ერთი ყველაზე აქტუალური თემაა. საზოგადოებაში არსებული შიშის მიუხედავად, სწორი ინფორმაცია და დროული პრევენცია გადამწყვეტია.
რამდენადაა გავრცელებულია ძუძუს პრობლემები საქართველოში, ამაზე დაავადებათა კონტროლის ეროვნული ცენტრის, ბოლო მონაცემები ასეთია - ყოველი მე-8 ქალი ძუძუს კიბოს განვითარების რისკის ქვეშ იმყოფება.
თუმცა, პანიკის საფუძველი არ არსებობს: სტატისტიკა აჩვენებს, რომ ძუძუში აღმოჩენილი კვანძების 77% კეთილთვისებიანია (არაავთვისებიანი). მთავარია, მათ დროულად მიექცეს ყურადღება და დაინიშნოს სწორი მკურნალობა, რომ მომავალში გართულებები თავიდან ავიცილოთ.
თემაზე ონკოლოგი, მამოლოგი, მედიცინის მეცნიერებათა დოქტორი ლევან ჩოლოყაშვილი გვესაუბრება.
სიმსივნის გავრცელება ასაკის მიხედვით ასე ნაწილდება:
- 75% გვხვდება 50 წლის ზემოთ;
- 23% გვხვდება 23-დან 50 წლამდე;
- 2% გვხვდება 30 წლამდე ასაკში.
- რა სიმპტომების დროს უნდა მიმართონ მამოლოგს?
- აქ ყველაზე მარტივი წესი ასეთია: ნებისმიერი ვიზუალური თუ ფიზიკური ცვლილება, რასაც სარკის წინ შენიშნავთ, ყურადსაღებია. აუცილებლად მიმართეთ ექიმს, თუ შეამჩნიეთ:
- ნებისმიერი გამაგრება ან კვანძი ძუძუში ან იღლიის არეში;
- კანის სტრუქტურის შეცვლა (მაგალითად, ე.წ. „ლიმონის ქერქის“ ეფექტი);
- კანის ჩაღრმავება (განსაკუთრებით ხელების ზემოთ აწევისას);
- ჩაბრუნებული დვრილი ან ძუძუს ფორმის დეფორმაცია;
- კანის სიწითლე;
- ნებისმიერი სახის გამონადენი დვრილიდან.
- საგანგაშოა თუ არა ტკივილი ძუძუში?
- სარძევე ჯირკვლის ტკივილი (მედიცინაში მას მასტალგიას უწოდებენ) ძალიან გავრცელებული ჩივილია, განსაკუთრებით ახალგაზრდა ქალებში. საინტერესოა, რომ მხოლოდ ტკივილი იშვიათადაა სიმსივნის ნიშანი.
ტკივილი ძირითადად ორგვარია:
- ციკლური ტკივილი (შემთხვევათა 2/3): უკავშირდება მენსტრუალურ ციკლს. ტკივილი ძლიერდება ციკლის წინ და ქრება მისი დაწყებისთანავე. ეს ორგანიზმში ჰორმონების ბუნებრივი ცვლილებით არის გამოწვეული.
- არაციკლური ტკივილი: არ არის დამოკიდებული მენსტრუაციაზე. უფრო ხშირად გვხვდება 40 წლის ზემოთ და შესაძლოა უკავშირდებოდეს უწყინარ კისტებს ან ფიბროადენომებს (კეთილთვისებიან წარმონაქმნებს).
- რამ შეიძლება გამოიწვიოს ტკივილი?
- ფიბროზულ-კისტოზურმა ცვლილებებმა (მასტოპათია);
- მენსტრუაციამდელმა სინდრომმა (PMS);
- ორსულობამ, ძუძუთი კვებამ, სქესობრივმა მომწიფებამ ან მენოპაუზამ;
- ტრავმამ, გადატანილმა ოპერაციამ ან ნეკნების ტკივილმა;
- ზოგიერთმა მედიკამენტმა;
- ინფექციებმა (მასტიტი, აბსცესი).
- რა იწვევს ძუძუში სხვადასხვა წარმონაქმნებს?
- ყველა წარმონაქმნი კიბოს არ ნიშნავს. სარძევე ჯირკვალში კვანძების გაჩენის მიზეზი შეიძლება გახდეს:
- მასტიტი (ანთებითი პროცესი);
- მასტოპათია (სხვადასხვა სახის კეთილთვისებიანი ცვლილებები);
- ჰემართრომა (ემბრიონული განვითარებისას გაჩენილი უწყინარი კვანძი, რომელიც თითქმის არასდროს გადაგვარდება);
- ლიპომა (კაფსულაში მოქცეული ცხიმგროვა);
- ინტრადუქტური პაპილომა (სადინარშიდა პატარა „მეჭეჭი“);
- ტრავმის შედეგად დარჩენილი კვანძები;
- ავთვისებიანი სიმსივნე (კიბო).
ძირითადი ხელშემწყობი რისკ-ფაქტორებია:
- ადრეული მენსტრუაცია (12 წლამდე) ან გვიანი მენოპაუზა;
- პირველი მშობიარობა 35 წლის ზემოთ, ან თუ ქალს საერთოდ არ უმშობიარია;
- ჭარბი წონა და სიმსუქნე;
- შაქრიანი დიაბეტი და მაღალი წნევა (ჰიპერტონია);
- ქრონიკული სტრესი და გადაღლილობა;
- თამბაქოს, ალკოჰოლის მოხმარება და დაბინძურებული გარემო.
- როგორ ხდება დიაგნოსტიკა და მკურნალობა?
- თანამედროვე მედიცინა პრობლემის დასადგენად რამდენიმე ეტაპს გადის:
- პაციენტის ისტორია (ანამნეზი): ექიმი არკვევს პაციენტის ასაკს, გენეტიკას, ცხოვრების წესს, სტრესის დონეს, კვების რეჟიმს და ა.შ.
- ხელით გასინჯვა (პალპაცია): ექიმი სინჯავს როგორც სარძევე ჯირკვლებს, ისე იღლიის ლიმფურ კვანძებს.
- აპარატურული კვლევები: ექომამოგრაფია (ულტრაბგერა) და რენტგენომამოგრაფია.
- ბიოფსია (საჭიროების შემთხვევაში): თუ ეჭვი გაჩნდა, კვანძიდან იღებენ ნიმუშს. ეს შეიძლება იყოს ასპირაციული (სითხის ამოღება ნემსით) ან ტრეპან-ბიოფსია (ქსოვილის ნაჭრის აღება სიღრმისეული ანალიზისთვის).
- დამატებითი კვლევები: მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (MRI) ან ძვლების სცინტიგრაფია - გამოიყენება იმის დასადგენად, ხომ არ არის პროცესი გავრცელებული სხეულში.
მნიშვნელოვანია: მხოლოდ სრული გამოკვლევის (საერთაშორისო TNM სისტემით სტადირების, ჰორმონული რეცეპტორებისა და HER2 სტატუსის გარკვევის) შემდეგ იგეგმება ინდივიდუალური მკურნალობის ტაქტიკა. ეს შეიძლება მოიცავდეს ოპერაციას, ქიმიოთერაპიას, ჰორმონოთერაპიას ან პერსონალიზებულ იმუნოთერაპიას.
თვითგასინჯვა და პროფილაქტიკა - გადარჩენილი სიცოცხლე თვითგასინჯვა უმარტივესი და უფასო მეთოდია, რომელიც სიმსივნის ადრეულ სტადიაზე აღმოჩენის საუკეთესო გარანტიაა. იაპონიასა და სკანდინავიის ქვეყნებში სწორედ ამ ჩვევამ მინიმუმამდე დაიყვანა ძუძუს კიბოთი გამოწვეული სიკვდილიანობა.
ხელოვნებიდან რამდენიმე საინტერესო ფაქტზე მოგახსენებთ: ონკოლოგებმა და ხელოვნებათმცოდნეებმა აღმოაჩინეს, რომ დიდმა მხატვრებმა თავიანთ ტილოებზე ფოტოგრაფიული სიზუსტით ასახეს ძუძუს კიბოს სიმპტომები. მაგალითად, რემბრანტმა რამდენიმე ნახატზე ასახა თავისი ცოლისა და მუზის - სასკიას დაავადების დინამიკა. მსგავსი ნიშნები (მარჯვენა ძუძუს კიბო) მკაფიოდ ჩანს რუბენსის ცნობილ ტილოზეც - „სამსონი და დალილა“.
- კვლევა როდის უნდა ჩატარდეს?
- ყოველ თვე, მენსტრუალური ციკლის დასრულებიდან მე-3-5 დღეს, შხაპის მიღების წინ.
- როდიდან და რამდენ ხანში ერთხელ მივმართოთ ექიმს?
18 წლის ასაკიდან: რეკომენდებულია ყოველწლიური პროფილაქტიკური ვიზიტი გინეკოლოგთან და მამოლოგთან, თვითგასინჯვის პარალელურად.
40-დან 70 წლამდე: ეს არის ძირითადი ასაკობრივი რისკ-ჯგუფი (თუ გენეტიკური წინასწარგანწყობა არ არსებობს), ამიტომ ამ ასაკში რეგულარულ მამოგრაფიულ სკრინინგს სასიცოცხლო მნიშვნელობა აქვს. დროული მიმართვა სრული განკურნების წინაპირობაა!