ძროხის რძე თუ მცენარეული? - ახალმა კვლევამ რძის შესახებ პოპულარული მითი დაამსხვრია
ბოლო წლებში სუპერმარკეტების თაროები მცენარეულმა ალტერნატივებმა დაიპყრო: ნუშის, შვრიის, სოიოსა თუ ქოქოსის სასმელებს ბევრი ჩვენგანი ტრადიციული პროდუქტის უფრო ჯანსაღ და თანამედროვე შემცვლელად მიიჩნევს.
თუმცა, გავლენიან სამეცნიერო გამოცემა Earth.com-ზე დაყრდნობით ჩატარებული ახალი კვლევა საპირისპიროს ამტკიცებს: ჩვეულებრივი ძროხის რძე ისევ ინარჩუნებს ლიდერობას და მცენარეული სასმელები მის სრულფასოვან შემცვლელად ვერ გამოდგება.
მიზეზი მეცნიერების მიერ აღმოჩენილ ფენომენში - "რძის მატრიცაში“ მალავს.
რა არის "რძის მატრიცა“?
აღმოჩნდა, რომ რძის სიჯანსაღეს მხოლოდ მასში არსებული ცალკეული ვიტამინები კი არ განსაზღვრავს, არამედ მისი უნიკალური ბუნებრივი სტრუქტურა. სწორედ ამ სტრუქტურას უწოდებენ მეცნიერები "რძის მატრიცას“.
ის ერთმანეთთან აკავშირებს რძის ცხიმებს, ცილებს, მინერალებსა და 100-ზე მეტ ბიოლოგიურად აქტიურ ნაერთს. ეს უნიკალური "შეფუთვა“ განაპირობებს იმას, თუ როგორ ითვისებს ორგანიზმი საკვებს:
- არეგულირებს სისხლში შაქრის დონეს;
- განსაზღვრავს ცხიმების გავლენას ქოლესტერინზე;
- კვებავს ნაწლავის მიკრობიომს და ხელს უწყობს სასარგებლო ბაქტერიების გამრავლებას.
- ხელოვნურად გამდიდრებული მცენარეული სასმელები ამ რთული ბუნებრივი სტრუქტურის კოპირებას უბრალოდ ვერ ახერხებენ.
ძვლების სიმტკიცე: კალციუმი საკვებიდან თუ დანამატები
რძის ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი თვისება ჩონჩხის განვითარება და ძვლების გაძლიერებაა. კვლევის მიხედვით, დღეში 1-2 ჭიქა რძის მიღებამ შესაძლოა მოტეხილობების რისკი 43%-ით შეამციროს.
საინტერესოა, რომ კალციუმის აბები (დანამატები) ასეთ სტაბილურ დაცვას ვერ უზრუნველყოფს. მეტიც, ხანდაზმულ ქალებში კალციუმის დიდმა დოზებმა შესაძლოა გულ-სისხლძარღვთა პრობლემებიც კი გამოიწვიოს. რძეში არსებული კალციუმი კი, ცილებისა და ფოსფორის წყალობით, ორგანიზმის მიერ ბევრად "რბილად“ და უსაფრთხოდ აითვისება.
რატომ არ არის ნაჯერი ცხიმები საშიში რძეში?
დიდი ხნის განმავლობაში ნატურალურ რძეში არსებულ ნაჯერ ცხიმებს გულისთვის საზიანოდ მიიჩნევდნენ. თუმცა, აღმოჩნდა, რომ ბუნებრივ მატრიცაში "გამომწყვდეული“ ცხიმები სულ სხვაგვარად იქცევიან - ისინი არ ზრდიან გულის დაავადებების რისკს ისე, როგორც იგივე ცხიმები გადამუშავების შემდეგ.
რა აკლიათ მცენარეულ სასმელებს?
მცენარეული რძე იშვიათად შეიცავს ძროხის რძის იდენტურ საკვებ ნივთიერებებს, ამიტომ მწარმოებლებს მათი ხელოვნურად დამატება უწევთ, რასაც ორგანიზმი ყოველთვის კარგად ვერ ითვისებს. გარდა ამისა, გემოსა და ტექსტურის გასაუმჯობესებლად მათ ხშირად უმატებენ შაქარს, მცენარეულ ზეთებსა და შემასქელებლებს.
ავსტრალიური კვლევების მიხედვით, მცენარეული სასმელების უმრავლესობას კატასტროფულად აკლია ისეთი მნიშვნელოვანი ელემენტები, როგორიცაა იოდი და ვიტამინი B12.
მნიშვნელოვანი გაფრთხილება ბავშვებისთვის: ექიმები გვაფრთხილებენ, რომ ბავშვის რაციონიდან ძროხის რძის სრული ამოღება (საგულდაგულო დაგეგმვის გარეშე) სახიფათოა. ცილის, კალციუმის, იოდისა და B12-ის ნაკლებობამ ზრდის პროცესში შესაძლოა გამოიწვიოს ისეთი მივიწყებული დაავადებები, როგორიცაა რაქიტი, ჩიყვი და განვითარების შეფერხება.
(თუმცა, ზომიერება აქაც საჭიროა: დღეში 1 ლიტრზე მეტმა რძემ პატარებში შესაძლოა რკინის დეფიციტი და ანემია გამოიწვიოს).
ფერმენტაცია სასწაულებს ახდენს: იოგურტი და ყველი
როდესაც საქმეში სასარგებლო ბაქტერიები ერთვებიან, რძის თვისებები კიდევ უფრო უმჯობესდება. ფერმენტირებული პროდუქტები (იოგურტი, მაწონი, ყველი) ჩვეულებრივ რძეზე მეტ სარგებელს შეიცავს:
იოგურტის რეგულარული მიღება მკვეთრად ამცირებს მე-2 ტიპის დიაბეტისა და გულის დაავადებების რისკს, ასევე აქრობს ანთებით პროცესებს.
ყველს, მიუხედავად ნაჯერი ცხიმების მაღალი შემცველობისა, ისეთი მკვრივი სტრუქტურა აქვს, რომ ორგანიზმი ცხიმს ძალიან ნელა და უსაფრთხოდ ითვისებს, პარალელურად კი ნაწლავის მეგობარ ბაქტერიებს კვებავს.
მცენარეულ სასმელებსაც აქვთ თავისი პლუსები (მაგალითად, სოიოს რძე ანთების საწინააღმდეგო ეფექტით გამოირჩევა), თუმცა თუ ლაქტოზის აუტანლობა ან ალერგია არ გაწუხებთ, ტრადიციულ ძროხის რძეზე და მის ნაწარმზე უარის თქმა ნაადრევია. ბუნებამ ის სრულყოფილ პროდუქტად შექმნა!