რა ემართება ადამიანის ორგანიზმს მეხის დაცემისას?

მეხის დაცემის შემდეგ საფრთხე შესაძლოა მაშინაც შენარჩუნდეს, როდესაც სხეულზე გარეგნული დაზიანების კვალი თითქმის არ ჩანს. ახალმა კვლევამ აჩვენა, თუ რა ტიპის ფარულ ზიანს აყენებს ძლიერი ელექტრული განმუხტვა ადამიანის გულს.

კრაკოვის იაგელონის უნივერსიტეტის სამედიცინო ფაკულტეტის, ტატრის მოხალისეთა სამაშველო სამსახურისა და საერთაშორისო მეცნიერთა ჯგუფის მიერ ჩატარებული კვლევის შედეგები გამოცემა Egeszseg Kalauz-მა გამოაქვეყნა.

• გევონტის მთის ტრაგედია და კვლევის მეთოდოლოგია

სამეცნიერო სამუშაოს საფუძვლად დაედო 2019 წლის აგვისტოში პოლონეთში, გევონტის მთაზე მომხდარი ტრაგედია. ძლიერი ჭექა-ქუხილის დროს მეხი მწვერვალზე აღმართულ ლითონის ჯვარს დაეცა, სადაც ასობით ტურისტი იმყოფებოდა. ინციდენტის შედეგად 130-ზე მეტი ადამიანი დაშავდა, ოთხი კი დაიღუპა. დაზარალებულთა ნაწილმა მეხის პირდაპირი დარტყმა მიიღო, სხვები კი გვერდითი ელექტრული განმუხტვის ან მიწაზე გავრცელებული დენის ტალღის შედეგად დაშავდნენ.

მკვლევრებმა სამი მიმართულებით იმუშავეს:

აღადგინეს ადამიანების განლაგება მეხის დაცემის მომენტში; გააანალიზეს ელექტრული დენის გავრცელების ტრაექტორია დაზარალებულებს შორის; შეისწავლეს სამედიცინო ბარათები, ლაბორატორიული ანალიზები და გამოკვლევების შედეგები. ამ მეთოდმა შესაძლებელი გახადა დაზიანების მექანიზმის დაკავშირება მიღებული ტრავმების ხასიათთან.

• ტროპონინის დონე და გულის კუნთის დაზიანება

კვლევის ერთ-ერთი მთავარი ინდიკატორი გახდა ტროპონინის დონე - ცილის, რომელიც მიოკარდიუმის (გულის კუნთის) დაზიანებაზე მიუთითებს. გულის უჯრედების დაზიანებისას სისხლში მისი კონცენტრაცია იმატებს, რის გამოც ამ მაჩვენებელს კლინიკურ პრაქტიკაში გულის მდგომარეობის შესაფასებლად აქტიურად იყენებენ.

ანალიზმა აჩვენა, რომ ტროპონინის მომატებული დონე დაზარალებულთა 45,8%-ს აღენიშნებოდა. ყველაზე მაღალი მაჩვენებლები დაფიქსირდა იმ პირებში, რომლებიც მოხვდნენ მეხის პირდაპირი დარტყმის ან გვერდითი ელექტრული განმუხტვის ზონაში.

მეცნიერები განმარტავენ, რომ გულის მუშაობა უშუალოდ არის დამოკიდებული მის საკუთარ ელექტრულ სისტემაზე. მეხის მძლავრმა ელექტრულმა განმუხტვამ შესაძლოა დაარღვიოს ეს სისტემა, რამაც შეიძლება გამოიწვიოს მძიმე არითმია ან გულის გაჩერებაც კი.

• სუნთქვის შეჩერების რისკი და შედარებითი ანალიზი

საფრთხე მხოლოდ გულ-სისხლძარღვთა სისტემით არ შემოიფარგლება. მკვლევართა თქმით, ელექტრულმა განმუხტვამ შესაძლოა დააზიანოს ტვინის ღეროში მდებარე სუნთქვის ცენტრიც, რაც სუნთქვის გაჩერების რისკს ქმნის. სწორედ ამიტომ, მსგავსი ინციდენტის შემდეგ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია პირველადი დახმარების დროული გაწევა და სამედიცინო პერსონალის სწრაფი ჩარევა.

გარდა ამისა, ავტორებმა მეხის დაცემის შემდეგ ტროპონინის დონე შეადარეს სხვა შემთხვევებს, როდესაც გული მნიშვნელოვან დატვირთვას განიცდის:

ეს მაჩვენებელი უფრო მაღალი აღმოჩნდა, ვიდრე გეგმური კარდიოვერსიის (ელექტრული იმპულსით გულის რიტმის აღდგენის პროცედურა) შემდეგ. მაჩვენებლები მიახლოებული იყო დეფიბრილიატორის მრავალჯერადი გამოყენების ან ულტრაინტენსიური ფიზიკური დატვირთვის (მაგალითად, მარათონული რბენის) შემდგომ მონაცემებთან. ამასთან, მეცნიერები ხაზს უსვამენ, რომ მეხის დაცემისას ენერგიის გიგანტური მოცულობა ორგანიზმში სულ რაღაც რამდენიმე მილიწამში გადის.

რეკომენდაციები და შესაძლო გართულებები

საფრთხის შემცველი შედეგები შესაძლოა დაუყოვნებლივ არ გამოვლინდეს - მაშინაც კი, თუ ადამიანი თავს ნორმალურად გრძნობს, გულის კუნთი შეიძლება უკვე დაზიანებული იყოს. ამიტომ, მეხის დაცემის შემდეგ აუცილებელია:

• ელექტროკარდიოგრამის (ეკგ) გადაღება;
• სისხლში ტროპონინის დონის შემოწმება;
• საჭიროების შემთხვევაში, პაციენტის დატოვება სამედიცინო მეთვალყურეობის ქვეშ.
• მეხის დაცემისას აუცილებელია დაუყოვნებლივ სასწრაფო დახმარების გამოძახება.

მკვლევრები გვახსენებენ, რომ გავრცელებული მოსაზრება დაზარალებულის სხეულში დარჩენილი „ნარჩენი ელექტრული მუხტის“ შესახებ მითია - დაზარალებულისთვის პირველადი დახმარების გაწევა სრულიად უსაფრთხოა. თუ ადამიანს არ აღენიშნება სუნთქვა ან სისხლის მიმოქცევა, ექიმების მოსვლამდე დაუყოვნებლივ უნდა დაიწყოს გულ-ფილტვის რეანიმაცია.

მოგვიანებით გამოვლენილი გართულებები:

მწვავე შედეგების გარდა, შესაძლოა განვითარდეს დაგვიანებული გართულებებიც. ინციდენტიდან რამდენიმე კვირის ან თვის შემდეგ დაზარალებულებს შეიძლება გამოუვლინდეთ:

• თავის ტკივილი, მეხსიერებისა და ყურადღების კონცენტრაციის დაქვეითება;
• ნერვული ტკივილები ან დაბუჟება;
• სმენისა და მხედველობის პრობლემები;
• ფსიქოლოგიური დარღვევები (შფოთვა, პოსტტრავმული სტრესული აშლილობა).

მკვლევართა აზრით, ეს მიგნებები ექიმებს დაეხმარება, უფრო სწრაფად გამოავლინონ გულის ფარული დაზიანების მაღალი რისკის მქონე პაციენტები, დაუნიშნონ შესაბამისი გამოკვლევები და სწორად განსაზღვრონ შემდგომი მეთვალყურეობის აუცილებლობა.