მინიატურული “ვეფხისტყაოსანი“ და იშვიათი ხელოვნების ნიმუშები, რომლებიც მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყანაში ინახება - როგორ იქმნება მსოფლიოს ყველაზე პატარა წიგნები და რა ისტორია აქვთ მათ?

მინიატიურული წიგნის ბეჭდვისა და აკინძვის ხელოვნების ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესო და უჩვეულო სფეროა. საუკუნეების განმავლობაში მათ ქმნიდნენ როგორც პრაქტიკული მიზნებისთვის, ისე ოსტატობისა და ტექნოლოგიური შესაძლებლობების სადემონსტრაციოდ.

• რა ითვლება მინიატიურულ წიგნად?

კოლექციონერთა და ბიბლიოფილთა უმეტესობის შეთანხმებით, წიგნი მინიატიურულად ითვლება, თუ მისი სიმაღლე, სიგანე და სისქე 7.5 სანტიმეტრს არ აღემატება.

მინიატურული ხელნაწერები ჯერ კიდევ შუა საუკუნეებში არსებობდა. ძირითადად იქმნებოდა ლოცვანები და რელიგიური ტექსტები, რომელთა ჯიბით ან ყელზე ჩამოკიდებული ბოროტი ძალისგან დასაცავად მალულად ტარებაც მარტივი იყო.

• რენესანსი და XIX საუკუნე

ბეჭდვის განვითარებასთან ერთად, მინიატიურულ წიგნებს იყენებდნენ პოლიტიკური პროპაგანდისთვის, საიდუმლო მიმოწერისთვის, ლექსიკონებისთვის, ასევე ქალბატონების მოდურ აქსესუარებად (მაგალითად, პატარა კალენდრები და პოეზიის კრებულები).

ცნობილი მფლობელები იყვნენ: ინგლისის დედოფალი მერი. მის სათამაშო სახლში (Queen Mary's Dolls' House) არის სპეციალური მინიატიურული ბიბლიოთეკა, სადაც ცნობილმა მწერლებმა, მაგალითად, არტურ კონან დოილმა სპეციალურად ამ ზომის პატარა წიგნები დაწერეს.

• მსოფლიო რეკორდსმენები: ყველაზე პატარა წიგნები

ტექნოლოგიების განვითარებასთან ერთად, მინიატურულმა წიგნებმა მიკროსკოპულ მასშტაბებს მიაღწია:

1. "Teeny Ted from Turnip Town" (კანადა):

• ზომა: $70 \times 100$ მიკრომეტრი (ნემსის ყუნწზე რამდენჯერმე პატარა).
• ეს წიგნი გინესის რეკორდსმენია, როგორც ყველაზე პატარა printed-reproduction წიგნი. მისი წაკითხვა მხოლოდ ელექტრონული მიკროსკოპითაა შესაძლებელი, ხოლო ტექსტი სილიციუმის ფირფიტაზე იონური სხივითაა ამოტვიფრული.

2. "Flowers of the Four Seasons" (იაპონია):

• ზომა: $0.74 \times 0.75$ მილიმეტრი.
• ეს არის ტრადიციული წესით (ქაღალდზე) დაბეჭდილი ყველაზე პატარა წიგნი, რომელიც შეიცავს იაპონური ყვავილების ილუსტრაციებსა და დასახელებებს.

• მუზეუმები და კოლექციები

ბაქოს მინიატიურული წიგნების მუზეუმი (აზერბაიჯანი) მსოფლიოში ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი და მდიდარი მუზეუმია, სადაც ათასობით მინიატიურული წიგნია გამოფენილი მსოფლიოს სხვადასხვა ქვეყნიდან.

კერძო კოლექციონერები: უნგრელ იოჟეფ ტარის 4,500-ზე მეტი მინიატურული წიგნისგან შემდგარი უნიკალური კოლექციაა ცნობილი.

• მინიატიურული წიგნები საქართველოში

საქართველოში მინიატიურული გამოცემების, განსაკუთრებული, პატარა ზომის გამოცემების ტრადიცია ისტორიულად არსებობს. სხვადასხვა დროს მინიატიურულ ფორმატში გამოიცა შოთა რუსთაველის “ვეფხისტყაოსანი“... ყველაზე ცნობილია ხელით შეკერილი “ვეფხისტყაოსანი“.

პოემის სხვადასხვა პერიოდის მინიატიურული და ჯიბის ფორმატის საინტერესო გამოცემებიც არსებობს... აგრეთვე ილია ჭავჭავაძისა და ვაჟა-ფშაველას ნაწარმოებები, რომლებიც ბიბლიოფილების დიდი იშვიათობა და სიამაყეა.

ძველი და იშვიათი მინიატიურული წიგნები დაცულია საქართველოს ეროვნული ბიბლიოთეკის იშვიათ გამოცემათა ფონდში.

ფონდის საინტერესო ეგზემპლარია:

· “სავედრებელი ღვთისმშობლისა“ (1809 წ.): ნუსხური შრიფტით ნაბეჭდი უნიკალური მინიატიურული წიგნი.