რა უნდა ვქნათ, თუ გველმა გვიკბინა - პირველადი დახმარების წესები, სიმპტომები და კრიზისის გადალახვის ნიშნები
გაზაფხულისა და ზაფხულის სეზონზე ბუნებაში სეირნობისას, ლაშქრობისას თუ სოფლად მუშაობისას იზრდება შხამიან გველებთან შეხვედრისა და ნაკბენის მიღების რისკი. საქართველოში რამდენიმე სახეობის შხამიანი გველი ბინადრობს. გველის ნაკბენი სერიოზული სამედიცინო გადაუდებლობაა, სადაც სწორ იფორმირებულობასა და სიმშვიდეს ადამიანის სიცოცხლის გადარჩენა შეუძლია.
-
როგორ მოვიქცეთ გველის ნაკბენის დროს, რა შეგრძნებები აქვს დაზარალებულს და როგორ მივხვდეთ, რომ კრიზისმა გადაიარა? წარმოგიდგენთ პირველადი დახმარების ოქროს წესებს.
რას გრძნობს ადამიანი გველის ნაკბენისას? (სიმპტომები)
გველის ნაკბენზე ორგანიზმის რეაქცია დამოკიდებულია გველის სახეობაზე, შხამის რაოდენობასა და ნაკბენის ადგილზე.
1. ადგილობრივი სიმპტომები:
- მწვავე ტკივილი: ნაკბენის მომენტში ვითარდება ძლიერი, მწვავე და მფეთქავი ტკივილი.
- ორწერტილოვანი ჭრილობა: კანზე მკაფიოდ ჩანს შხამიანი ეშვების ორი პარალელური ნასვრეტი.
- სწრაფი შეშუპება და გამუქება: ნაკბენი ადგილი სწრაფად სივდება, წითლდება, მოლურჯო-მოიისფრო ელფერს იღებს და სიცხელდება. შეშუპება შესაძლოა მთელ კიდურზე გავრცელდეს.
2. ზოგადი (სისტემური) სიმპტომები:
შხამის სისხლში მოხვედრისას ვითარდება ინტოქსიკაციის ნიშნები:
- ძლიერი საერთო სისუსტე, თავბრუსხვევა და ცივი ოფლი;
- გულისრევა, ღებინება და მუცლის სპაზმური ტკივილი;
- სუნთქვის გაძნელება ან გახშირება;
- გულისცემის აჩქარება (ტაქიკარდია) და არტერიული წნევის მკვეთრი დაცემა;
- პირში ლითონის ან მწარე გემოს შეგრძნება, ენის დაბუჟება;
- მხედველობის გაორება ან დაბინდვა.
პირველადი დახმარების წესები: რა უნდა ვქნათ და რა - არავითარ შემთხვევაში!
რა უნდა ვქნათ:
დაუყოვნებლივ გამოიძახეთ სასწრაფო დახმარება (112): უპირველესი ამოცანაა დაზარალებულის სამედიცინო დაწესებულებაში სწრაფად გადაყვანა, სადაც მას შხამის საწინააღმდეგო შრატს (ანტიგოპიონს) გაუკეთებენ.
უზრუნველყავით სრული უძრაობა: დაზარალებული დააწექით და მაქსიმალურად დამშვიდდით. ნებისმიერი ფიზიკური აქტივობა და მოძრაობა აჩქარებს სისხლის მიმოქცევას და შხამის ორგანიზმში გავრცელებას.
მოახდინეთ კიდურის იმობილიზაცია: თუ ნაკბენი ხელზე ან ფეხზეა, დააფიქსირეთ იგი (მაგალითად, არტაშნით ან არაშინისებრი დაფიქსირებით), ისე როგორც მოტეხილობისას. კიდური გულის დონეზე დაბლა ეჭიროთ.
მოახსენით მჭიდრო ნივთები: სასწრაფოდ მოხსენით ბეჭდები, საათი, სამაჯურები და მოუშვით მჭიდრო ტანსაცმელი ნაკბენის ზონაში, რადგან მოსალოდნელი ძლიერი შეშუპებისას მათ შესაძლოა ქსოვილების ნეკროზი (კვდომა) გამოიწვიონ.
დაამუშავეთ ჭრილობა: მსუბუქად ჩამოიბანეთ ნაკბენი წყლით ან ანტისეპტიკით და დაადეთ სუფთა, მშრალი, არაჭიმვადი ნახვევი.
მიეცით ბევრი სითხე: დაალევინეთ დიდი რაოდენობით წყალი (მცირე ყლუპებით), რაც ხელს უწყობს ტოქსინების გამოდევნას.
-
რა არ უნდა ვქნათ არავითარ შემთხვევაში (მავნე მითები):
- არ გადაუჭიროთ ლახტი (ჟგუტი): ლახტის დადება ბლოკავს სისხლის მიმოქცევას, იწვევს შხამის კონცენტრირებას ერთ ადგილას და იწვევს ქსოვილების სწრაფ კვდომას (ამპუტაციის რისკს).
- არ გაჭრათ ჭრილობა: დანით ჭრილობის დასერვა იწვევს ინფექციის შეყვანას და დამატებით სისხლდენას.
- არ გამოწოვოთ შხამი პირის ღრუთი: პირის ღრუში არსებული მცირე მიკროტრავმებით შხამი შესაძლოა დამხმარეს ორგანიზმშიც მოხვდეს.
- არ დაადოთ ყინული და არ დაწვათ ნაკბენი: ეს ქსოვილების დაზიანებას უფრო გააღრმავებს.
- არ მიიღოთ ალკოჰოლი ან კოფეინი: ისინი გააფართოებენ სისხლძარღვებს და შხამის გავრცელებას დააჩქარებენ.
როგორ მივხვდეთ, რომ კრიზისმა გადაიარა?
გველის შხამისგან ორგანიზმის გაწმენდა და აღდგენა ხდება მხოლოდ კვალიფიციური სამედიცინო ჩარევისა და შრატის შეყვანის შემდეგ. კრიზისის გადალახვისა და მდგომარეობის სტაბილიზაციის მთავარი ნიშნებია:
ქრება ძლიერი გულისრევა, ღებინება, თავბრუსხვევა და ცივი ოფლი. არტერიული წნევა და გულისცემის სიხშირე უბრუნდება ნორმალურ მაჩვენებლებს. ქრება ჰაერის უკმარისობის შეგრძნება და ხველა. კიდურის შეშუპება აღარ იზრდება, ხოლო 24-48 საათის შემდეგ იწყებს ნელ-ნელა ცხრობას.
პაციენტს უბრუნდება სრული ადეკვატურობა, ქრება დაბუჟების შეგრძნება და მხედველობის პრობლემები.
გველის ნაკბენისას ყველაზე მთავარია სიმშვიდის შენარჩუნება, უძრაობა და სასწრაფოდ კლინიკაში ტრანსპორტირება. სწორად გაწეული პირველადი დახმარება ექიმების მოსვლამდე პაციენტის მდგომარეობას საგრძნობლად ამსუბუქებს.