რა მოსდის ტვინს, როდესაც წიგნს კითხულობთ? - ნეიროფსიქოლოგების განმარტება

ციფრულ ეპოქაში, სადაც მოკლე ვიდეოები და სოციალური ქსელები ადამიანის ყურადღებას წამიერად იპყრობს, წიგნის კითხვა ტვინისთვის ყველაზე რთულ, სიღრმისეულ და კომპლექსურ “ვარჯიშად“ რჩება. ნეიროფსიქოლოგები და ნეირომეცნიერები ერთხმად აღნიშნავენ, რომ კითხვა უბრალო ჰობი კი არა, ტვინის არქიტექტურის გარდამქმნელი ძლიერი ინსტრუმენტია.

რა ემართება ჩვენს ცენტრალურ ნერვულ სისტემას იმ დროს, როდესაც თვალს ფურცელზე ან ეკრანზე დაბეჭდილ სტრიქონებს გავადევნებთ? ტვინის სკანირების თანამედროვე ტექნოლოგიებმა აჩვენა, რომ კითხვის პროცესში ტვინის თითქმის ყველა ძირითადი ზონა ერთდროულად სიმფონიური ორკესტრივით ამუშავდება.

• 1. ნეირონული ქსელების “ფიტნესი“ და ტვინის გადაწყობა

ადამიანის ტვინს ევოლუციურად არ გააჩნია სპეციალური “კითხვის ცენტრი“. იმისათვის, რომ წერილობითი სიმბოლოები შინაარსად გადავთარგმნოთ, ტვინი იძულებულია გამოიყენოს და ერთმანეთთან დააკავშიროს ზონები, რომლებიც პასუხისმგებელია მხედველობაზე, ენაზე, მეტყველებასა და ბგერების აღქმაზე.

ხედვისა და ენის ცენტრები: თვალი აღიქვამს ასოს, კეფის წილი მას გამოსახულებად ამუშავებს, ხოლო ვერნიკესა და ბროკას არეები (მეტყველებისა და ენის გაგების ცენტრები) ამ სიმბოლოებს ბგერებად და აზრობრივ მნიშვნელობად გარდაქმნიან.

ნეიროპლასტიურობა: რეგულარული კითხვა აძლიერებს ნეირონთაშორის კავშირებს. ტვინი ქმნის ახალ “მაგისტრალებს“, რაც ზრდის რუხი და თეთრი ნივთიერების სიმჭიდროვეს, განსაკუთრებით იმ მიდამოებში, რომლებიც ინფორმაციის დამუშავებასა და მეხსიერებაზეა პასუხისმგებელი.

• 2. “სენსორული სიმულაცია“ - ტვინი მხატვრულ ლიტერატურას რეალობად აღიქვამს

ნეიროფსიქოლოგების ყველაზე საინტერესო აღმოჩენა უკავშირდება იმას, თუ როგორ რეაგირებს ტვინი მხატვრულ აღწერებზე.

როდესაც წიგნში კითხულობთ ფრაზას - “მან სურნელოვანი ყავა დალია“ ან “ის სწრაფად გაიქცა“, ტვინში მხოლოდ ენის დამუშავების ცენტრი კი არ აქტიურდება, არამედ მგრძნობელობითი (სენსორული) და მოტორული (მოძრაობის) ქერქიც. ტვინისთვის ტექსტში აღწერილი ფიზიკური შეგრძნება თუ მოძრაობა თითქმის რეალური გამოცდილების ტოლფასია.

ტვინის სენსორული ქერქი “გრძნობს“ სურნელსა და შეხებას. მოტორული ქერქი კი “იმეორებს“ პერსონაჟის მოძრაობებს. კითხვის დროს სარკისებურ ნეირონებში ყალიბდება ღრმა ემპათია და თანაგრძნობა

• 3. ემპათიის განვითარება და “გონების თეორია“

როდესაც მხატვრულ ლიტერატურას ვკითხულობთ, ჩვენ თავს ვაყენებთ პერსონაჟების ადგილას, ვადევნებთ თვალს მათ მოტივებსა და ემოციებს.

ნეიროფსიქოლოგები აღნიშნავენ, რომ ეს პროცესი ავითარებს უნარს, რასაც ფსიქოლოგიაში “გონების თეორია“ (Theory of Mind) ეწოდება - ეს არის უნარი, გაიგო და გაიაზრო სხვა ადამიანის შინაგანი სამყარო, სურვილები და ემოციები. სარკისებური ნეირონების წყალობით, წიგნის მკითხველებს რეალურ ცხოვრებაშიც გაცილებით მაღალი ემპათიისა და ემოციური ინტელექტის დონე აღენიშნებათ.

• 4. ყურადღების კონცენტრაცია, სტრესის შემცირება და ალცჰაიმერის პრევენცია

სოციალური ქსელებისგან განსხვავებით, რომლებიც ყურადღების ფრაგმენტაციას იწვევს, წიგნის კითხვა მოითხოვს ხანგრძლივ, სიღრმისეულ ფოკუსირებას. ეს ავითარებს შუბლის წილის ფუნქციას, რაც ყოველდღიურ ცხოვრებაში ყურადღების მოკრებასა და გადაწყვეტილებების მიღებას აადვილებს.

სასექსის უნივერსიტეტის მკვლევართა მიერ ჩატარებულმა კვლევამ აჩვენა, რომ სულ რაღაც 6-წუთიანი კითხვა სტრესის დონეს 68%-ით ამცირებს. ეს უფრო სწრაფი და ეფექტურია, ვიდრე მუსიკის მოსმენა ან გასეირნება. კითხვისას კუნთები დუნდება და გულისცემა რეგულირდება.

კვლევები ადასტურებს, რომ ადამიანებს, რომლებიც მთელი ცხოვრების მანძილზე აქტიურად კითხულობენ, 32%-ით ნაკლები შანსი აქვთ ხანდაზმულ ასაკში განუვითარდეთ მეხსიერების დაქვეითება, დემენცია ან ალცჰაიმერის დაავადება.

შესაბამისად, წიგნის კითხვა არ არის მხოლოდ ცოდნის მიღების საშუალება, ეს არის ტვინის ბიოლოგიური და სტრუქტურული გაახალგაზრდავების პროცესი. ყოველ ჯერზე, როდესაც წიგნს გადაშლით, თქვენი ტვინი ქმნის ახალ ნეირონულ კავშირებს, ამცირებს სტრესს და აფართოებს თქვენს ემოციურ და ინტელექტუალურ შესაძლებლობებს.