ეკოლოგიური კრიზისი საქართველოს უახლოვდება? - გამშრალი ტბები, მტვრად ქცეული სამოთხე და გაუჩინარებული ფრინველები: თურქეთში ტბების 80% გაქრა, მეცნიერები მათ გადასარჩენად იბრძვიან

თურქეთში ეკოლოგიური კატასტროფის მასშტაბები კრიტიკულ ზღვარს აღწევს - ქვეყანაში არსებული ტბების ხუთიდან ოთხი (240 ტბიდან 186) უკვე გაშრა. ეკოლოგთა და ორნითოლოგთა მცირე ჯგუფი, ჩაღან ჰაქი შექერჯიოღლუს ხელმძღვანელობით, ცდილობს გადაარჩინოს გადამფრენი ფრინველების ბოლო თავშესაფრები, მათ შორის უშუალოდ საქართველო-თურქეთის საზღვარზე მდებარე აქტაშის ტბა.

• აქტაშის ტბა - ბოლო თავშესაფარი საქართველო-თურქეთის საზღვარზე

საქართველო-თურქეთის საზღვარზე მდებარე აქტაშის ტბა ერთ-ერთი ბოლო ადგილია, სადაც გადამფრენი ფრინველები ჯერ კიდევ მასობრივად იყრიან თავს. ორნითოლოგმა ჩაღან ჰაქი შექერჯიოღლუმ ტბაზე დაკვირვებისას შენიშნა ხოხლბოჭები, ვარხვები და კრიტიკული საფრთხის ქვეშ მყოფი სოციალური ქინქლაც. ეს არის თურქეთში ერთადერთი შემორჩენილი ტბა, სადაც ვარდისფერი და ხუჭუჭა ვარხვები ერთდროულად ჩადიან.

ტბასთან ახლოს მდებარეობს სოფელი ქენარბელი და სამხედრო ბაზა, რომელიც წარსულში ნატო-სა და საბჭოთა კავშირს შორის საზღვარს იცავდა. სწორედ სამხედრო ბაზის მკაცრი მეთვალყურეობა უშლის ხელს ადგილობრივ მოსახლეობას, იყონ ტბაზე, მოაწყონ პიკნიკები და შეაშფოთონ ფრინველები. ჩრდილო-აღმოსავლეთ თურქეთის ეს ნაწილი უმნიშვნელოვანესია - აქ თურქეთში არსებული ფრინველთა სახეობების 68% გვხვდება.

როდესაც საქართველო-თურქეთის საზღვრისკენ მიმავალი გზის მშენებლობა დაიგეგმა, შექერჯიოღლუს გუნდმა წინადადება წამოაყენა, გზა ტბიდან 1 მილის დაშორებით აშენებულიყო და სპეციალური დამცავი ბარიერები დამონტაჟებულიყო, რათა ხმაურს ფრინველები არ დაეფრთხო. მთავრობა დათანხმდა და ბარიერები აშენდა.

• ქუიუჯუქის ტბის ტრაგედია

თუ აქტაშის ტბას საზღვარი იცავს, სამხრეთით, სომხეთის საზღვართან მდებარე ქუიუჯუქის ტბას ნაკლებად გაუმართლა. 2004 წელს შექერჯიოღლუმ 2.2 კვადრატულ კილომეტრზე 40 000-ზე მეტი ფრინველი დაითვალა, რომელთა ნახევარი წითელი იხვი იყო, რაც იმ დროისთვის ამ სახეობის მსოფლიო პოპულაციის 12%-ს შეადგენდა.

თუმცა, წყლის დონემ კატასტროფულად იკლო: 1997 წელს ტბის სიღრმე 13 მეტრი იყო, ხოლო 2010 წლისთვის ყველაზე ღრმა ადგილას სულ რაღაც 1 მეტრს შეადგენდა. მიზეზი ადგილობრივი მოსახლეობის მიერ ნაკადულებზე აშენებული უკანონო კაშხლები და უკანონო ჭაბურღილები გახდა, რომლებსაც საქონლისთვის იყენებდნენ. შექერჯიოღლუმ გუბერნატორი დაარწმუნა, ჭაბურღილი გაებურღათ ტბაში წყლის ჩასატუმბად („ქიმიოთერაპიასავით“ დროებითი საგანგებო ზომა) და ადგილობრივებს უკანონო კაშხლები ააღებინა. დღეს ის ტბა აღარაა, თუმცა ჭაობიან ზონად მაინც დარჩა და მტვრად არ ქცეულა.

• 2030 წლის საფრთხე და არასის დაკვირვების სადგური

გლობალურად ფრინველთა სახეობების თითქმის ორი მესამედი შემცირების გზაზეა. თურქეთის ტერიტორიის 88%-ს გაუდაბნოების საფრთხე ემუქრება, ხოლო ქვეყნის წყლის რესურსების თითქმის 80% უკვე ათვისებულია. 2030 წლისთვის თურქეთი შესაძლოა სერიოზული გვალვის წინაშე დადგეს.

ამ კატასტროფასთან საბრძოლველად, შექერჯიოღლუმ და მისმა ორგანიზაციამ KuzeyDoğa Derneği 2006 წელს მდინარე არასთან პირველი ფრინველებზე დაკვირვების სადგური დააარსეს. აქ მოხალისეები ყოველდღიურად იჭერენ, ზომავენ, სპეციალურ რგოლებს ამაგრებენ და უშვებენ ფრინველებს.

თუმცა ახალი საფრთხე ახლოვდება: ტუზლუჯას წყალსაცავის კაშხლის პროექტმა შესაძლოა არასის ჭაობიანი ზონა, სამი სოფელი და დაკვირვების სადგური წყლით დაფაროს. მიუხედავად იმისა, რომ ხელისუფლება ხელოვნური კუნძულების შექმნას გეგმავს, ეკოლოგები მოლაპარაკებებს აგრძელებენ.

წყარო