ჰიმალაის მყინვარები დნება - რა საფრთხეზე საუბრობენ ექსპერტები
ჰიმალაის მყინვარები სწრაფად დნება, იზრდება მყინვარული ტბების ჩამოშლისა და მასშტაბური კატასტროფების რისკიც - აგვისტოში ნეპალსა და ტიბეტში მყინვარის ჩამოშლას მასშტაბური წყალდიდობა მოჰყვა, რომელმაც 1300-ზე მეტი ადამიანი იმსხვერპლა, ათასობით ადამიანი კი დაკარგულად ითვლება. სტიქიამ დააზიანა საცხოვრებელი სახლები, გზები და ჰიდროელექტროსადგურები.
- გლობალური საკონსულტაციო კომპანია Systemiq-ის ახალი ანგარიშის მიხედვით, ჰიმალაის მყინვარები დღეს მასას დაახლოებით 65%-ით უფრო სწრაფად კარგავენ, ვიდრე ათი წლის წინ.
დნობის დაჩქარებას ICIMOD-ის კვლევებიც ადასტურებს. ორგანიზაციის 2026 წლის მონაცემებით, ჰინდუ-კუში-ჰიმალაის რეგიონში მყინვარების დანაკარგის ტემპი 2000 წლის შემდეგ გაორმაგდა. 1990-2020 წლებში რეგიონმა მყინვარების ფართობის დაახლოებით 12% დაკარგა.
პრობლემა მხოლოდ ყინულის გაქრობა არ არის. როდესაც მყინვარები უკან იხევს, მათ ადგილას შეიძლება დიდი მყინვარული ტბები წარმოიქმნას. ასეთი ტბები ხშირად ყინულისა და ქანების ბუნებრივი ბარიერებით არის შეკავებული. მათი დაზიანების შემთხვევაში კი დიდი რაოდენობით წყალი შეიძლება უეცრად გათავისუფლდეს და დამანგრეველი წყალდიდობა გამოიწვიოს.
ამასთან ერთად, დათბობა მაღალმთიან რეგიონებში მუდმივად გაყინულ ნიადაგს — მუდმივ ყინულს — და ფერდობებსაც ასუსტებს. შედეგად, იზრდება მეწყრების, კლდეზვავებისა და სხვა ერთმანეთთან დაკავშირებული საფრთხეების რისკი.
მეცნიერებისთვის ერთ-ერთი მთავარი პრობლემა ისიცაა, რომ ჰიმალაის უზარმაზარი ტერიტორიის სრულად შესწავლა და მონიტორინგი ვერ ხერხდება.
ICIMOD-ის მონაცემებით, ჰინდუ-კუში-ჰიმალაის რეგიონში 63 700-ზე მეტი მყინვარია, თუმცა მუდმივი და დეტალური დაკვირვება მხოლოდ მცირე ნაწილზე მიმდინარეობს. 2026 წლის კვლევის მიხედვით, ხანგრძლივი და სტანდარტების შესაბამისი მონაცემები მხოლოდ 38 მყინვარზე არსებობს, რაც იმას ნიშნავს, რომ რეგიონის მნიშვნელოვანი ნაწილი კვლავ არასაკმარისად არის შესწავლილი.
- კვლევის მიხედვით, მყინვარების დნობაში მნიშვნელოვან როლს ასრულებს არა მხოლოდ გლობალური დათბობა, არამედ შავი ნახშირბადიც — ჭვარტლის ნაწილაკები, რომლებიც ჰაერში ხვდება და შემდეგ თოვლსა და ყინულზე ილექება.
ჰიმალაის რეგიონში მსგავსი კატასტროფები უკვე არაერთხელ მომხდარა. მყინვარული ტბების ადიდებამ 2023 წელს ინდოეთის შტატ სიკიმში ათობით ადამიანი იმსხვერპლა და მნიშვნელოვანი ინფრასტრუქტურა დააზიანა. 2021 წელს უტარაკჰანდში მყინვართან დაკავშირებულმა წყალდიდობამ 200-ზე მეტი ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა.
ექსპერტების თქმით, მიმდინარე ცვლილებები აჩვენებს, რომ პრობლემა მხოლოდ ცალკეული მყინვარების დნობა აღარ არის. მყინვარების უკან დახევა, მუდმივი ყინულის დნობა, ფერდობების არასტაბილურობა და მყინვარული ტბების ზრდა ერთმანეთთან დაკავშირებულ საფრთხეებს ქმნის.