"კიბოს უჯრედებს მანამდე იპოვის და ანადგურებს, სანამ სიმსივნედ იქცევა“ - რევოლუციური სტენტი, რომელიც კიბოს ადრეულ ეტაპზე აღმოჩენას და შეჩერებას ისახავს მიზნად
რა მოხდება, თუ კიბოს უჯრედებს მანამდე აღმოვაჩენთ, ვიდრე სიმსივნედ ჩამოყალიბდება? - კოლუმბიის უნივერსიტეტის ონკოლოგი აზრა რაზა სწორედ ამ იდეაზე მუშაობს. მისი პროექტი გულისხმობს ვენაში პატარა იმპლანტის მოთავსებას, რომელსაც სისხლში ანომალიური უჯრედების აღმოჩენა და მათი ელექტრული იმპულსით განადგურება უნდა შეეძლოს. თუმცა მოწყობილობა ჯერ მხოლოდ კვლევის ეტაპზეა და ადამიანებში გამოცდილი არ არის.
- კიბოს დიაგნოსტიკის ერთ-ერთი მთავარი სირთულე ის არის, რომ დაავადება ხშირად მაშინ ხდება შესამჩნევი, როდესაც ორგანიზმში უკვე ჩამოყალიბებული სიმსივნეა.
ონკოლოგი და კოლუმბიის უნივერსიტეტის მედიცინის პროფესორი აზრა რაზა წლებია მუშაობს იდეაზე, რომ დაავადებას გაცილებით ადრეულ ეტაპზე მივაგნოთ - მაშინ, როდესაც უჯრედულ დონეზე ცვლილება ჯერ კიდევ ძალიან მცირეა.
სწორედ ამ კონცეფციას უკავშირდება მისი ახალი პროექტი, რომელსაც "Stentinel“ ეწოდება. სახელწოდება stent-ისა და sentinel-ის, ანუ "ცენტინელის“ გაერთიანებაა.
რა არის "Stentinel“?
ეს არის სტენტის მსგავსი პატარა იმპლანტი, რომელსაც ელექტრონული სენსორები ექნება. ტრადიციული სტენტი სისხლძარღვში თავსდება და მისი ფუნქცია სისხლძარღვის ღია მდგომარეობაში შენარჩუნებაა. რაზას მიერ შემუშავებული კონცეფცია კი ამავე ტიპის მოწყობილობას სრულიად განსხვავებულ ამოცანას უსახავს - სისხლის ნაკადის მუდმივ მონიტორინგს.
რაზას წარმოდგენით, მოწყობილობა შესაძლოა, ხელის ვენაში მოთავსდეს და სისხლში გამავალი უჯრედების გარკვეულ მახასიათებლებს დააკვირდეს.
იდეა ეფუძნება ელექტრულ ველსა და უჯრედების გავლით გამოწვეული ცვლილებების გაზომვას. მოწყობილობამ უნდა შეძლოს ისეთი უჯრედის ამოცნობა, რომელიც სიმსივნურ უჯრედს შეესაბამება. ამის შემდეგ კი, კონცეფციის მიხედვით, მასზე ელექტრულმა იმპულსმა უნდა იმოქმედოს და უჯრედი გაანადგუროს.
რატომ ეძებენ კიბოს უჯრედებს სისხლში?
ზოგიერთ შემთხვევაში სიმსივნიდან უჯრედები შეიძლება მოწყდეს და სისხლის მიმოქცევაში მოხვდეს. მათ ცირკულირებად სიმსივნურ უჯრედებს უწოდებენ.
სწორედ ასეთი უჯრედების აღმოჩენა შეიძლება გახდეს დაავადების ადრეული გამოვლენის ერთ-ერთი გზა. პრობლემა ის არის, რომ დაავადების საწყის ეტაპზე მათი რაოდენობა შესაძლოა ძალიან მცირე იყოს და ჩვეულებრივ სისხლის ანალიზში მათი აღმოჩენა რთული აღმოჩნდეს.
ამიტომ "Stentinel“-ის კონცეფციის ერთ-ერთი მთავარი განსხვავება ერთჯერად ანალიზთან შედარებით უწყვეტი დაკვირვებაა.
თეორიულად, იმპლანტი სისხლში გამავალი უჯრედების მონიტორინგს მუდმივად შეძლებს და არა მხოლოდ იმ კონკრეტულ მომენტში, როდესაც პაციენტს სისხლს აუღებენ.
თუმცა ერთი მნიშვნელოვანი პრობლემა არსებობს
მხოლოდ უჯრედის ზომა ან ფორმა საკმარისი არ არის იმის დასამტკიცებლად, რომ ის კიბოს უჯრედია.
რაზას კონცეფციის მიხედვით, მოწყობილობა უჯრედების ფიზიკურ მახასიათებლებს გამოიყენებს, მაგრამ მეცნიერებმა ჯერ უნდა დაადასტურონ, რამდენად ზუსტად შეძლებს ის სიმსივნური უჯრედის სხვა, ჯანმრთელი ან უბრალოდ განსხვავებული უჯრედებისგან გარჩევას.
- ეს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან სისხლში სხვადასხვა ტიპის უჯრედები და სხვა ბიოლოგიური სტრუქტურები მოძრაობს. მცდარი ამოცნობის შემთხვევაში ელექტრული იმპულსის გამოყენებამ შესაძლოა ჯანმრთელი ქსოვილების დაზიანების რისკი შექმნას.
ამიტომ პროექტის მთავარი გამოწვევა მხოლოდ "კიბოს უჯრედის პოვნა“ არ არის. საჭირო იქნება იმის დამტკიცებაც, რომ მოწყობილობა სწორ უჯრედს ამოიცნობს და მისი განადგურება უსაფრთხოდ შეუძლია.
პროექტი ჯერ ადამიანებამდე არ მისულა"Stentinel“-ის მიმართ განსაკუთრებული ინტერესის მიუხედავად, მოწყობილობა ამ ეტაპზე კიბოს მკურნალობის დამტკიცებული მეთოდი არ არის.
პროექტი ჯერ კლინიკურ კვლევებამდე მისასვლელ ეტაპზეა. რაზას ინფორმაციით, ელექტრონული კომპონენტები ლაბორატორიულ პირობებში სიმულირებულ სიგნალებზე გამოიცადა.
შემდეგი ნაბიჯი ცხოველებზე კვლევაა. დაგეგმილია დიდი ზომის ცხოველებზე, მათ შორის ღორებზე, მოწყობილობის გამოცდა, რათა დადგინდეს, შეძლებს თუ არა ის სხვადასხვა ზომის უჯრედების ამოცნობასა და განადგურებას.
რაზამ ასევე ისაუბრა შესაძლო სამომავლო კლინიკურ კვლევებზე და გამოთქვა მოლოდინი, რომ პირველი 50 ადამიანის მონაწილეობით კვლევა შესაძლოა 2029 წელს დაიწყოს.
მთავარი კითხვა - საკმარისია თუ არა ერთი უჯრედის განადგურება?
თეორიულად, სიმსივნური უჯრედის ადრეულ ეტაპზე აღმოჩენა და განადგურება შეიძლება ძალიან მნიშვნელოვანი იყოს. თუმცა მეცნიერებს ჯერ კიდევ ბევრი რამ აქვთ დასამტკიცებელი.
უნდა გაირკვეს, შეძლებს თუ არა მოწყობილობა ყველა შესაბამისი უჯრედის აღმოჩენას, რა მოხდება იმ უჯრედებთან, რომლებიც სისხლში არ ხვდებიან, და რამდენად რეალურად აისახება ასეთი უჯრედების განადგურება დაავადების განვითარებაზე.
ამასთან, თავად იმპლანტის ვენაში ხანგრძლივად დატოვებაც დამატებით უსაფრთხოების საკითხებს აჩენს. კვლევებმა უნდა შეაფასოს ისეთი შესაძლო გართულებები, როგორიცაა სისხლის შედედება, სისხლძარღვის დაზიანება, ინფექცია ან მოწყობილობის მექანიკური გაუმართაობა. ელექტრული ფუნქციის გამო დამატებით შესასწავლი იქნება იმპულსის ინტენსივობა და მისი გავლენა ახლომდებარე ქსოვილებზე.
იდეა, რომელიც ჯერ მხოლოდ ექსპერიმენტია
აზრა რაზას პროექტის მთავარი იდეა მარტივ კითხვას ეყრდნობა: შეიძლება თუ არა კიბოს შეჩერება მანამდე, სანამ ის ხილულ სიმსივნედ ჩამოყალიბდება?
"Stentinel“-ის შემთხვევაში პასუხი ჯერ არ არსებობს - მისი მიღება სწორედ მომავალმა კვლევებმა უნდა აჩვენოს.
თუ ტექნოლოგია უსაფრთხო და ეფექტიანი აღმოჩნდა, მისი მიზანი იქნება სისხლში ისეთი ცვლილებების მუდმივი კონტროლი, რომლებიც შესაძლოა კიბოს განვითარებას უკავშირდებოდეს, და საჭიროების შემთხვევაში სამიზნე უჯრედზე უშუალო ზემოქმედება.
მაგრამ ამ ეტაპზე მნიშვნელოვანია ერთი რამ მკაფიოდ ითქვას: ეს ჯერ არ არის კიბოს ახალი წამალი და არც პაციენტებისთვის ხელმისაწვდომი მკურნალობა. ეს არის ექსპერიმენტული პროექტი, რომლის ეფექტიანობა და უსაფრთხოება ჯერ ცხოველებსა და შემდეგ ადამიანებში ჩატარებულმა კვლევებმა უნდა დაადასტუროს.