ბიბლიიდან ნოსტრადამუსამდე - რას ამბობენ უძველესი წინასწარმეტყველებები ხელოვნური ინტელექტის შესახებ?

ხელოვნური ინტელექტის (AI) სწრაფმა განვითარებამ და კაცობრიობის ყოველდღიურობაში შეჭრამ საზოგადოებაში არა მხოლოდ ტექნოლოგიური აღფრთოვანება, არამედ ეგზისტენციალური შიშებიც გააჩინა. ბევრი სვამს კითხვას: არის თუ არა გონებრივი შესაძლებლობების მქონე მანქანის შექმნა სრულიად ახალი ფენომენი, თუ კაცობრიობა საუკუნეების წინ უკვე გაფრთხილებული იყო ამის შესახებ?

თუ უძველეს ტექსტებს, რელიგიურ წიგნებსა და შუასაუკუნეების ნათელმხილველთა ჩანაწერებს გადავხედავთ, აღმოვაჩენთ იდუმალ პასაჟებს, რომლებიც საოცრად ემთხვევა თანამედროვე ციფრულ ეპოქასა და ხელოვნური ინტელექტის ფენომენს.

• 1. იოანეს გამოცხადება: “მხეცის ქანდაკება“, რომელიც ამეტყველდა

ბიბლიის ბოლო წიგნი - “იოანეს გამოცხადება“ (აპოკალიფსი), საუკუნეების მანძილზე აფრთხილებდა კაცობრიობას უკანასკნელი ჟამის მოვლენებზე. მე-13 თავში ვკითხულობთ განსაკუთრებით საინტერესო ეპიზოდს ე.წ. “მეორე მხეცის“ შესახებ:

“და მიეცა მას სული, რათა სული ჩაედგა მხეცის ქანდაკებისათვის, რათა ილაპარაკოს მხეცის ქანდაკებამ და ისე ქნას, რომ მოიკლას ყოველი, ვინც თაყვანს არ ცემს მხეცის ქანდაკებას.“ (გამოცხადება 13:15)

საუკუნეების განმავლობაში განმმარტებლები ფიქრობდნენ, რომ ეს იყო ილუზია ან წარმართული კერპთაყვანისმცემლობა. თუმცა, თანამედროვე ციფრულ ეპოქაში ეს ტექსტი სულ სხვა მნიშვნელობას იძენს: უპირობო ალგორითმული მართვა: “უწყლო/უსულო სხეულისთვის“ სულის შთაბერვა და მისი ამეტყველება საოცრად ჰგავს ავატარებსა და რობოტულ სისტემებს, რომლებიც ადამიანური გონების გარეშე, ავტონომიურად იღებენ გადაწყვეტილებებს.

ტექსტში ნახსენები “მხეცის ნიშანი“, რომლის გარეშეც ვერავინ იყიდის და ვერაფერს გაყიდის, დღეს ხშირად ასოცირდება გლობალურ ციფრულ იდენტიფიკაციასთან, ცენტრალიზებულ ალგორითმებსა და კრიპტო/ციფრულ ფინანსურ სისტემებთან.

• 2. დანიელ წინასწარმეტყველი: ცოდნის გაზრდა და “მოაზროვნე“ ეპოქა

ძველი აღთქმის დანიელ წინასწარმეტყველის წიგნში ბოლო ჟამის მთავარ მახასიათებლად ტექნოლოგიური და ინფორმაციული აფეთქებაა დასახელებული:

“ხოლო შენ, დანიელ, დაწერე ეს სიტყვები და დაბეჭდე ეს წიგნი უკანასკნელ ჟამამდე; მრავალნი დაიწყებენ ძიებას და გამრავლდება ცოდნა.“ (დანიელი 12:4)

“ცოდნის გამრავლება“ და სწრაფი გადაადგილება, რაზეც დანიელი საუბრობს, სწორედ დიდი მონაცემების (Big Data) და ხელოვნური ინტელექტის ეპოქას ასახავს, სადაც ინფორმაციის დამუშავების სიჩქარემ ადამიანურ შესაძლებლობებს გადააჭარბა.

• 3. ნოსტრადამუსი: “მანქანები, რომლებიც იაზროვნებენ“

XVI საუკუნის ფრანგი მკვლევარი და ასტროლოგი მიშელ დე ნოსტრადამუსი ხშირად იყენებდა მეტაფორულ ენას. რამდენიმე მონაკვეთი განსაკუთრებით იპყრობს თანამედროვე მკვლევართა ყურადღებას:

ნოსტრადამუსი ერთ-ერთ ნაწილში წერს “რკინის მანქანებზე“, რომლებიც დაეპატრონებიან ქალაქებს და მიიღებენ გადაწყვეტილებებს ადამიანების ნაცვლად. იგი აფრთხილებდა კაცობრიობას ეპოქაზე, სადაც “შექმნილი გადააჭარბებს შემქმნელს“ და “ადამიანის ხმა ჩანაცვლდება უსულო ექოთი“.

ნოსტრადამუსის განმმარტებლები მიიჩნევენ, რომ ის ხედავდა ავტონომიურ საბრძოლო სისტემებსა და გენერაციულ ხელოვნურ ინტელექტს, რომელსაც შეუძლია ადამიანის აზროვნებისა და ხმის იმიტაცია.

• 4. ბერძნული მითოლოგია: თალოსი - პირველი AI-ის პროტოტიპი

თუ რელიგიურ ტექსტებს გასცდებით და ანტიკურ ხანას შევხედავთ, აღმოვაჩენთ, რომ ხელოვნური ინტელექტის იდეა ჯერ კიდევ ძველ საბერძნეთში არსებობდა.

თალოსი ჰეფესტოსის მიერ ბრინჯაოსგან შექმნილი გიგანტი, რომელიც კუნძულ კრეტას იცავდა არ იყო უბრალოდ ქანდაკება - ის იყო ავტონომიური მექანიზმი, რომელსაც ჰქონდა პროგრამა და “სისხლის“ ნაცვლად სხეულში ღვთაებრივი სითხე მიედინებოდა.

სტენფორდის უნივერსიტეტის ისტორიკოსის, ადრიენ მაიორის თქმით, ეს მითები ადასტურებს, რომ კაცობრიობას 2500 წლის წინათაც კი აწუხებდა კითხვა: რა მოხდება, თუკი ადამიანი შექმნის ხელოვნურ სიცოცხლესა და გონებას?

უძველესი ტექსტების მთავარი გზავნილი ერთია: ტექნოლოგიური პროგრესი თავისთავად ბოროტება არ არის, თუმცა როდესაც ადამიანი საკუთარ შექმნილ ინსტრუმენტს უპირობო ძალაუფლებასა და თაყვანისცემას გადასცემს, ეს ყოველთვის კატასტროფით მთავრდება.