სამსახურში ზედმეტ საათებს არ გინაზღაურებენ? – უფლებები, რომლებიც ყველა დასაქმებულმა უნდა იცოდეს

ბევრს ჰგონია, რომ სამუშაო საათების დასრულების შემდეგ ოფისში დარჩენა ან დასვენების დღეს სამუშაო დავალებების შესრულება პროფესიული პასუხისმგებლობის ნაწილია. თუმცა, როდესაც დასაქმებული დამსაქმებლის მოთხოვნით ან მხარეთა შეთანხმებით დადგენილ ნორმირებულ სამუშაო დროზე მეტხანს მუშაობს, შესაძლოა საქმე ზეგანაკვეთურ სამუშაოსთან გვქონდეს, რომლის ანაზღაურების წესსაც საქართველოს შრომის კოდექსი განსაზღვრავს.

• როგორ განისაზღვრება ზეგანაკვეთური სამუშაო, რა ოდენობით უნდა ანაზღაურდეს ის და როგორ უნდა იმოქმედოთ, თუ დამსაქმებელი დამატებით ნამუშევარ საათებს არ გინაზღაურებთ? განვიხილოთ 5 მთავარი საკითხი:

1. რა ითვლება ზეგანაკვეთურ სამუშაოდ❓

საქართველოს შრომის კოდექსის თანახმად, ნორმირებული სამუშაო დრო, როგორც წესი, კვირაში 40 საათს არ უნდა აღემატებოდეს. სპეციფიკური სამუშაო რეჟიმის მქონე საწარმოებში, სადაც სამუშაო პროცესი 8 საათზე მეტი ხანგრძლივობის უწყვეტ რეჟიმს ითვალისწინებს, ნორმირებული სამუშაო დრო კვირაში 48 საათამდე შეიძლება განისაზღვროს.

ზეგანაკვეთურ სამუშაოდ მიიჩნევა მხარეთა შეთანხმებით დასაქმებულის მიერ ნორმირებულ სამუშაო დროზე მეტი ხანგრძლივობით შესრულებული სამუშაო. შესაბამისად, მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ კვირაში ნამუშევარი საათების რაოდენობა, არამედ სამუშაო გრაფიკი, ხელშეკრულების პირობები და სამუშაო დროის აღრიცხვის წესი.

• მნიშვნელოვანია: ზეგანაკვეთური სამუშაო, როგორც წესი, მხარეთა შეთანხმებით სრულდება. დამსაქმებელი ვალდებულია დასაქმებულს, ჩვეულებრივ, ერთი კვირით ადრე წერილობით აცნობოს დაგეგმილი ზეგანაკვეთური სამუშაოს შესახებ. გამონაკლისია შემთხვევა, როდესაც დამსაქმებლის ობიექტური საჭიროების გამო წინასწარი გაფრთხილება შეუძლებელია.

კანონი ასევე ითვალისწინებს განსაკუთრებულ შემთხვევებს, როდესაც დასაქმებული ვალდებულია შეასრულოს ზეგანაკვეთური სამუშაო, მათ შორის სტიქიური უბედურების თავიდან აცილების ან მისი შედეგების ლიკვიდაციის მიზნით.

2. როგორ უნდა ანაზღაურდეს დამატებით ნამუშევარი საათები❓

შრომის კოდექსის 27-ე მუხლის თანახმად, ზეგანაკვეთური სამუშაო ანაზღაურდება შრომის ანაზღაურების საათობრივ განაკვეთზე მაღალი ოდენობით. კონკრეტული გაზრდილი განაკვეთი მხარეთა შეთანხმებით განისაზღვრება.

მაგალითად, თუ თქვენი ჩვეულებრივი საათობრივი ანაზღაურება 10 ლარია, ზეგანაკვეთური საათის ანაზღაურება შეთანხმებული გაზრდილი განაკვეთის მიხედვით უნდა გამოითვალოს. კანონი ყველა შემთხვევისთვის ერთიან კონკრეტულ კოეფიციენტს არ ადგენს.

ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურება უნდა გაიცეს ზეგანაკვეთური სამუშაოს შესრულების შემდეგ გადასახდელ ყოველთვიურ ხელფასთან ერთად.

• არსებობს ალტერნატივაც: მხარეებს შეუძლიათ შეთანხმდნენ, რომ დამატებითი ანაზღაურების ნაცვლად დასაქმებულს პროპორციული დამატებითი დასვენების დრო მიეცემა. ასეთი დასვენება, თუ მხარეები სხვა რამეზე არ შეთანხმდნენ, ზეგანაკვეთური სამუშაოს შესრულებიდან არაუგვიანეს ოთხი კვირისა უნდა მიეცეს.

ამიტომ, თუ დამსაქმებელი გეუბნებათ, რომ დამატებითი საათები ანაზღაურებას არ ექვემდებარება, გადაამოწმეთ შრომითი ხელშეკრულება და შეთანხმებული ანაზღაურების წესი.

3. შაბათ-კვირას ან უქმე დღეს მუშაობა ყოველთვის ოვერტაიმია❓

არა - ყველა შემთხვევაში ავტომატურად არა.

შაბათს ან კვირას მუშაობა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ დასაქმებულმა აუცილებლად ზეგანაკვეთური სამუშაო შეასრულა. მნიშვნელობა აქვს სამუშაო გრაფიკს, დასაქმებულისთვის განსაზღვრულ დასვენების დღეებსა და ნორმირებულ სამუშაო დროს.

ამასთან, შრომის კოდექსით გათვალისწინებულ ოფიციალურ უქმე დღეებში მუშაობა ზეგანაკვეთურ სამუშაოდ მიიჩნევა და შესაბამისი ანაზღაურების წესს ექვემდებარება.

დასაქმებულს ასევე აქვს შვებულების კანონით განსაზღვრული უფლება:

• ანაზღაურებადი შვებულება: წელიწადში სულ მცირე 24 სამუშაო დღე;
• ანაზღაურების გარეშე შვებულება: წელიწადში სულ მცირე 15 კალენდარული დღე.

შვებულების პერიოდში სამუშაოზე გამოძახების საკითხი კონკრეტული გარემოებებისა და სამართლებრივი საფუძვლის გათვალისწინებით უნდა შეფასდეს. ამიტომ, თუ დამსაქმებელი შვებულების დროს სამუშაოს შესრულებას გთხოვთ, სასურველია მოთხოვნა წერილობით დააფიქსიროთ და გადაამოწმოთ, რა უფლებები გაქვთ მოცემულ შემთხვევაში.

4. ვის უნდა მიმართოთ, თუ ზეგანაკვეთურ სამუშაოს არ გინაზღაურებენ❓

თუ დამსაქმებელი დამატებით ნამუშევარი საათების ანაზღაურებაზე უარს ამბობს, შეგიძლიათ განიხილოთ რამდენიმე გზა.

• შრომის ინსპექციის სამსახური

შრომის ინსპექციის სამსახური ზედამხედველობს შრომითი ნორმების შესრულებას და უფლებამოსილია შეისწავლოს შესაძლო დარღვევები. საჭიროების შემთხვევაში, სამსახურს შეუძლია კანონით გათვალისწინებული რეაგირების ზომების გამოყენება.

ინსპექციასთან დაკავშირებამდე მოამზადეთ ინფორმაცია დამსაქმებლის, სამუშაო გრაფიკის, ნამუშევარი საათებისა და ანაზღაურების შესახებ. მიმართვისას წინასწარ გადაამოწმეთ საჩივრის წარდგენისა და კონფიდენციალურობის მოქმედი წესები.

• სასამართლო

თუ დავა ეხება კუთვნილი ანაზღაურების მიღებას და საკითხი სხვა გზით ვერ გადაწყდა, შეგიძლიათ განიხილოთ სასამართლოსთვის მიმართვა. კონკრეტული მოთხოვნის, მტკიცებულებებისა და შესაძლო ხარჯების შესაფასებლად სასურველია იურისტთან კონსულტაცია.

გაითვალისწინეთ, რომ შრომის ინსპექციისთვის მიმართვა და სასამართლოში თანხის მოთხოვნა სხვადასხვა სამართლებრივი მექანიზმია. ინსპექციისთვის საჩივრის შეტანა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ დასაქმებული ავტომატურად მიიღებს სადავო თანხას.

5. როგორ დაამტკიცოთ, რომ ზეგანაკვეთურად მუშაობდით❓

თუ დამატებითი საათების ანაზღაურებას ითხოვთ, მნიშვნელოვანია შეძლოთ სამუშაოს შესრულების დროისა და გარემოებების დადასტურება.

• შეინახეთ შემდეგი მტკიცებულებები:

1. ელექტრონული წერილები: ხელმძღვანელის დავალებები, სამუშაო საათების შემდეგ გაგზავნილი მოთხოვნები და შესრულებული სამუშაოს ჩაბარების დრო;
2. მიმოწერა: კორპორაციული ჩატების, WhatsApp-ის ან Viber-ის შეტყობინებები, რომლებშიც ჩანს დავალებების გაცემისა და შესრულების დრო;
3. სამუშაო სისტემების მონაცემები: სისტემაში შესვლისა და სამუშაო მოქმედებების დროის ჩანაწერები, თუ მათი კანონიერად მოპოვება და გამოყენება შესაძლებელია;
4. სამუშაო დროის აღრიცხვის დოკუმენტები: მოითხოვეთ ინფორმაცია ნამუშევარი საათების აღრიცხვის შესახებ. კანონის თანახმად, დამსაქმებელი ვალდებულია სამუშაო დრო ყოველდღიურად წერილობით ან ელექტრონულად აღრიცხოს და ყოველთვიური დოკუმენტი დასაქმებულს გააცნოს, გარდა კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისისა;
5. მოწმეთა ჩვენებები: საჭიროების შემთხვევაში, სხვა თანამშრომლების ან იმ პირების ჩვენებები, რომლებსაც შეუძლიათ დაადასტურონ სამუშაოს შესრულების გარემოებები.

შეინახეთ მტკიცებულებები ისე, რომ არ დაარღვიოთ პერსონალური მონაცემების დაცვის, კომერციული საიდუმლოებისა და სხვა მოქმედი სამართლებრივი მოთხოვნები.

რა გააკეთოთ, თუ ოვერტაიმს არ გინაზღაურებენ?

• გადაამოწმეთ შრომითი ხელშეკრულება და ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების წესი.
• ჩაინიშნეთ დამატებით ნამუშევარი დღეები და საათები.
• წერილობით მიმართეთ დამსაქმებელს და მოითხოვეთ სამუშაო დროის აღრიცხვისა და ანაზღაურების გაანგარიშების განმარტება.
• შეინახეთ შესაბამისი მიმოწერა და სხვა მტკიცებულებები.თუ საკითხი ვერ მოგვარდა, მიმართეთ შრომის ინსპექციის სამსახურს ან მიიღეთ იურიდიული კონსულტაცია სასამართლოში მიმართვის შესაძლებლობის შესახებ.

დაიმახსოვრეთ: ზეგანაკვეთური სამუშაოს ანაზღაურების უფლების დასაცავად მნიშვნელოვანია იცოდეთ თქვენი სამუშაო გრაფიკი, ხელშეკრულების პირობები და ნამუშევარი დროის აღრიცხვის წესი. თუ დამატებით მუშაობთ, მოითხოვეთ შეთანხმებული პირობების წერილობით დაფიქსირება და შეინახეთ შესაბამისი დოკუმენტები.

ოფიციალური წყარო: საქართველოს შრომის კოდექსი - საკანონმდებლო მაცნე.