ბანკის "შავ სიაში“ ხართ? - 5 ნაბიჯი საკრედიტო ისტორიის გამოსასწორებლად და სესხის ხელახლა მისაღებად

საქართველოში ხშირად იყენებენ ტერმინს "შავი სია“, როდესაც უარყოფით საკრედიტო ისტორიაზე საუბრობენ. თუმცა ოფიციალური "შავი სია“, რომელშიც მოხვედრის შემდეგ ადამიანს სესხის აღება სამუდამოდ ეკრძალება, არ არსებობს.

საკრედიტო ისტორიაში აისახება ინფორმაცია ადამიანის ფინანსური ვალდებულებების შესახებ, მათ შორის სესხები, გადახდები და ვადაგადაცილებები. ამ მონაცემებს საკრედიტო საინფორმაციო ბიურო ამუშავებს, ხოლო ბანკები და სხვა სესხის გამცემი ორგანიზაციები მათ გადახდისუნარიანობის შეფასებისას იყენებენ.

უარყოფითი საკრედიტო ისტორია ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ მომავალში სესხს ვეღარ მიიღებთ. თუმცა, ვადაგადაცილების დაფარვა ჩანაწერის დაუყოვნებლივ გაქრობას არ ნიშნავს და ახალი სესხის დამტკიცებაც გარანტირებული არ არის.

• როგორ შევამოწმოთ საკუთარი საკრედიტო ისტორია, რა ვადით არის ინფორმაცია ხელმისაწვდომი და როგორ გავაუმჯობესოთ ჩვენი ფინანსური მდგომარეობა? განვიხილოთ ხუთი მთავარი ნაბიჯი:

1. რა არის "კრედიტინფო“ და რეალურად არსებობს თუ არა "შავი სია“❓

საქართველოში საკრედიტო საინფორმაციო ბიურო აგროვებს, ინახავს და ამუშავებს ინფორმაციას ფიზიკური და იურიდიული პირების საკრედიტო ვალდებულებების შესახებ. ერთ-ერთი ასეთი ორგანიზაციაა "კრედიტინფო საქართველო“.

ბიუროში შეიძლება აისახოს ინფორმაცია როგორც სესხებისა და მათი დაფარვის, ისე ვადაგადაცილებებისა და სხვა შესაბამისი ფინანსური ვალდებულებების შესახებ.

ბანკები ამ ინფორმაციას სხვა გარემოებებთან ერთად იყენებენ სესხის გაცემისას რისკის შესაფასებლად. გადაწყვეტილება მხოლოდ ერთი უარყოფითი ჩანაწერით არ განისაზღვრება: მნიშვნელოვანია შემოსავალი, არსებული ვალდებულებები, გადახდისუნარიანობა და კონკრეტული კრედიტორის პოლიტიკაც.

• მნიშვნელოვანია: საკრედიტო ისტორიის შემოწმება არ ნიშნავს, რომ აუცილებლად უარს გეტყვიან სესხზე. ასევე, მხოლოდ ვადაგადაცილების დაფარვა არ იძლევა გარანტიას, რომ ბანკი ახალ სესხს დაგიმტკიცებთ.

2. რამდენ ხანს რჩება ინფორმაცია საკრედიტო ისტორიაში❓

აქ მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან განვასხვაოთ ინფორმაციის შენახვა და მისი საკრედიტო ორგანიზაციებისთვის ხელმისაწვდომობა.

საქართველოს ეროვნული ბანკის მიერ დადგენილი წესის თანახმად, დაფარული სესხის შესახებ ინფორმაცია ბიუროში შეიძლება ხანგრძლივად ინახებოდეს, თუმცა პირის მაიდენტიფიცირებელი მონაცემებით მისი ხელმისაწვდომობა შეზღუდულია.

ზოგადი წესის მიხედვით:

• სესხის დაფარვიდან ხუთი წლის შემდეგ: შესაბამისი ფინანსური ვალდებულების შესახებ ინფორმაცია სესხის გამცემი ორგანიზაციებისთვის ხელმისაწვდომი უნდა იყოს პირის მაიდენტიფიცირებელი მონაცემების გარეშე.
• მონაცემების შენახვა: ბიურო შესაბამის ინფორმაციას მინიმუმ 35 წლის განმავლობაში ინახავს, კანონით დადგენილი წესის შესაბამისად.
• ხანდაზმული ან გაუქმებული მოთხოვნა: ასეთ ვალდებულებას შესაბამისი სტატუსი შეიძლება მიენიჭოს კანონით გათვალისწინებული საფუძვლის არსებობისას. ეს ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ მონაცემი მთლიანად იშლება ბიუროს სისტემიდან. ამიტომ არასწორია იმის თქმა, რომ ხუთი წლის გასვლის შემდეგ ყველა უარყოფითი ჩანაწერი მთლიანად იშლება. მნიშვნელოვანია, რა ტიპის ვალდებულებაზეა საუბარი, რა სტატუსი აქვს მას და რომელი თარიღიდან ითვლება შესაბამისი ვადა.

თუ სესხი დაფარული გაქვთ, მაგრამ ინფორმაცია არასწორად არის ასახული, მიმართეთ კრედიტორსა და საკრედიტო საინფორმაციო ბიუროს მონაცემების გადამოწმების მოთხოვნით.

3. პირველი ნაბიჯი - როგორ შევამოწმოთ საკუთარი საკრედიტო ისტორია❓

სანამ საკრედიტო ისტორიის გაუმჯობესებას დაიწყებთ, საჭიროა ზუსტად იცოდეთ, რა ინფორმაციაა თქვენს შესახებ დაფიქსირებული.

ამისთვის შეგიძლიათ გამოიყენოთ "კრედიტინფო საქართველოს“ სერვისი - MyCreditinfo.

• საკრედიტო ანგარიშის შემოწმებისას ყურადღება მიაქციეთ:

1. მიმდინარე და დახურულ სესხებს;
2. ვადაგადაცილებული დავალიანების არსებობასა და სტატუსს;
3. დაფიქსირებულ გადახდებს;
4. საკრედიტო ისტორიაში არსებულ შესაძლო შეცდომებს;
5. ხელმისაწვდომ საკრედიტო რეიტინგსა და ქულას.

საქართველოს ეროვნული ბანკის განმარტებით, მომხმარებელს საკუთარი საკრედიტო ისტორიის შესახებ ინფორმაციის მიღება წელიწადში სამჯერ უფასოდ შეუძლია. ამასთან, საკრედიტო ქულის ან დამატებითი სერვისების მიღება შეიძლება ცალკე ფასიანი იყოს.

• კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი დეტალი: საკუთარი საკრედიტო ანგარიშის შემოწმება საკრედიტო რეიტინგზე უარყოფითად არ მოქმედებს.

თუ ანგარიშში აღმოაჩენთ არასწორ მონაცემს, შეიტანეთ პრეტენზია ბიუროში და დაუკავშირდით შესაბამის კრედიტორს. "კრედიტინფო საქართველოს“ მომხმარებელთა უფლებების დაცვის ინფორმაციის მიხედვით, სწორად შევსებული პრეტენზიის განხილვის მაქსიმალური ვადა 10 სამუშაო დღეა. ეს ვადა არ უნდა აგვერიოს ყველა შესაძლო მონაცემის გასწორების უნივერსალურ ვადაში.

4. როგორ მოვაგვაროთ არსებული დავალიანება❓

თუ ვადაგადაცილებული სესხი ჯერ კიდევ გაქვთ, პირველ რიგში საჭიროა კრედიტორთან თქვენი მდგომარეობის გარკვევა და დავალიანების მოგვარების რეალისტური გეგმის შედგენა.

შესაძლო გზებია:

• დავალიანების დაფარვა

თუ ამის ფინანსური შესაძლებლობა გაქვთ, გადაამოწმეთ კრედიტორთან სრული დასაფარი თანხა, მათ შორის ძირი, პროცენტი და შესაძლო დამატებითი გადასახდელები. დაფარვის შემდეგ მოითხოვეთ წერილობითი დადასტურება და გადაამოწმეთ, სწორად განახლდა თუ არა ინფორმაცია საკრედიტო ისტორიაში.

• რესტრუქტურიზაცია

თუ ვალდებულების სრულად დაფარვა არ შეგიძლიათ, მიმართეთ ბანკს ან სხვა კრედიტორს და აუხსენით თქვენი ფინანსური მდგომარეობა. შესაძლოა, შეთანხმდეთ გადახდის ახალ გრაფიკზე ან სხვა პირობებზე. თუმცა რესტრუქტურიზაცია კრედიტორის თანხმობაზეა დამოკიდებული და ყველა შემთხვევაში არ არის გარანტირებული.

• სადავო თანხის გადამოწმება

თუ არ ეთანხმებით დავალიანების ოდენობას ან თვლით, რომ თანხა არასწორად არის დარიცხული, წერილობით მოითხოვეთ დეტალური გაანგარიშება და გაასაჩივრეთ სადავო მონაცემები შესაბამისი წესით.

• ხანდაზმულობა

საქართველოს სამოქალაქო კოდექსის 129-ე მუხლის მიხედვით, სახელშეკრულებო მოთხოვნების ხანდაზმულობის საერთო ვადა, როგორც წესი, სამი წელია. თუმცა კონკრეტულ საქმეში მნიშვნელოვანია მოთხოვნის წარმოშობის თარიღი, მოთხოვნის სახეობა და სხვა გარემოებები.

ხანდაზმულობის საკითხი ავტომატურად არ ნიშნავს, რომ ვალდებულება გაქრა ან საკრედიტო ჩანაწერი წაიშალა. შესაბამისი სტატუსის მინიჭებას კანონით გათვალისწინებული საფუძველი სჭირდება. ასეთ შემთხვევაში უმჯობესია იურისტთან გადაამოწმოთ თქვენი კონკრეტული მდგომარეობა.

5. როგორ გავაუმჯობესოთ საკრედიტო ისტორია და გავზარდოთ სესხის მიღების შანსი❓

უარყოფითი ისტორიის გამოსწორებას დრო და თანმიმდევრული ფინანსური ქცევა სჭირდება. ახალი სესხის აღება აუცილებელი ნაბიჯი არ არის - განსაკუთრებით მაშინ, თუ არსებული ვალდებულებების დაფარვა უკვე გიჭირთ.

• რას უნდა მიაქციოთ ყურადღება?

მოაგვარეთ არსებული ვადაგადაცილებები. კრედიტორთან შეთანხმდით დაფარვის რეალისტურ გეგმაზე და შეასრულეთ შეთანხმებული პირობები.

გადაიხადეთ მიმდინარე ვალდებულებები დროულად. რეგულარული და შეთანხმებული გადახდები მნიშვნელოვანია თქვენი ფინანსური მდგომარეობის შეფასებისთვის.

აკონტროლეთ ვალდებულებების საერთო მოცულობა. ახალი სესხის აღებამდე გამოთვალეთ, რამდენის გადახდა შეგიძლიათ თქვენი შემოსავლისა და აუცილებელი ხარჯების გათვალისწინებით.არ აიღოთ სესხი მხოლოდ საკრედიტო ქულის გასაუმჯობესებლად. ახალი ვალდებულება დამატებით ფინანსურ ტვირთს ქმნის და შედეგის გარანტიას არ იძლევა.

გადაამოწმეთ საკრედიტო ანგარიში პერიოდულად. დარწმუნდით, რომ დაფარული სესხები და სხვა მონაცემები სწორად არის ასახული. თუ შეცდომას აღმოაჩენთ, მოითხოვეთ მისი გასწორება.

გაითვალისწინეთ, რომ საკრედიტო ქულა და ბანკის გადაწყვეტილება სხვადასხვა რამეა. კარგი ქულაც კი არ უზრუნველყოფს სესხის დამტკიცებას, ხოლო წარსულში არსებული უარყოფითი ჩანაწერი არ ნიშნავს, რომ მომავალში სესხის მიღება შეუძლებელია.

• რა უნდა გახსოვდეთ?

"შავი სია“ ყოველდღიურ ენაში გამოყენებული ტერმინია და არა ოფიციალური სტატუსი, რომელიც ადამიანს სამუდამოდ უკრძალავს სესხის მიღებას.

• საკრედიტო ისტორიის გასაუმჯობესებლად:

1. შეამოწმეთ საკრედიტო ანგარიში;გაარკვიეთ, არის თუ არა აქტიური ან სადავო დავალიანება;
2. მოაგვარეთ ვალდებულებები რეალისტური გეგმით;
3. დროულად გადაიხადეთ მიმდინარე სესხები;
4. არ აიღოთ ახალი ვალი მხოლოდ ქულის გაუმჯობესების იმედით.

ოფიციალური წყაროები: საქართველოს ეროვნული ბანკი; საქართველოს სამოქალაქო კოდექსი, საკანონმდებლო მაცნე