დადგება თუ არა 1960 წელს ნაწინასწარმეტყველები "განკითხვის დღე" - უნდა გვეშინოდეს 2026 წლის 13 ნოემბრის?

1960 წელს მეცნიერებმა იწინასწარმეტყველეს, რომ 2026 წლის 13 ნოემბერს დედამიწის მოსახლეობა იმდენად გაიზრდებოდა, რომ კაცობრიობას განადგურება დაემუქრებოდა. მათი მათემატიკური გამოთვლები ათწლეულების განმავლობაში საკმაოდ ზუსტი ჩანდა, თუმცა მოგვიანებით შობადობის შემცირებამ და მოსახლეობის ზრდის შენელებამ პროგნოზი შეცვალა.

იმ წელს სამეცნიერო ჟურნალმა Science გამოაქვეყნა სტატია სათაურით "განკითხვის დღე: პარასკევი, 2026 წლის 13 ნოემბერი“. მისი ავტორები იყვნენ ავსტრიელ-ამერიკელი მეცნიერი ჰაინც ფონ ფოერსტერი და მისი ორი სტუდენტი - პატრიცია მ. მორა და ლოურენს უ. ამიოტი.

მათი გამოთვლებით, მოსახლეობის ზრდა იმდენად დაჩქარდებოდა, რომ 2026 წელს ადამიანების რაოდენობა უსასრულობას მიუახლოვდებოდა და კაცობრიობა საკუთარ თავს გაანადგურებდა.

"ჩვენი შვილთაშვილების შვილები შიმშილით არ დაიხოცებიან. ისინი სიკვდილამდე გაიჭყლიტებიან“, - წერდნენ მეცნიერები.

პროგნოზმა დიდი ყურადღება მიიპყრო. მასზე წერდნენ Time და The New York Times, ხოლო მეცნიერები წლების განმავლობაში განიხილავდნენ მის საფუძვლად არსებულ მათემატიკურ გამოთვლებს.

• რატომ ეგონათ მეცნიერებს, რომ კაცობრიობას საფრთხე ემუქრებოდა?

მე-20 საუკუნის შუა პერიოდში ბევრი შიშობდა, რომ მოსახლეობის სწრაფი ზრდა საკვების ნაკლებობას, რესურსების ამოწურვასა და ქვეყნებს შორის კონფლიქტებს გამოიწვევდა.

ფონ ფოერსტერი და მისი კოლეგები მიიჩნევდნენ, რომ ადამიანების თანამშრომლობისა და პრობლემების ერთად გადაჭრის უნარი მოსახლეობის ზრდასაც უწყობდა ხელს. მათ ბოლო 2 000 წლის განმავლობაში მსოფლიოს მოსახლეობის შესახებ არსებული 24 მონაცემი შეისწავლეს და დაასკვნეს, რომ ადამიანების რაოდენობა ხშირად მოსალოდნელზე სწრაფად იზრდებოდა.

მათი აზრით, შესაძლო კატასტროფის თავიდან ასაცილებლად მსოფლიოში შობადობის მაჩვენებელი უნდა განახევრებულიყო.

• რატომ შეიცვალა პროგნოზი?

თავდაპირველად, მეცნიერების გამოთვლები საკმაოდ ზუსტი აღმოჩნდა. მათი პროგნოზები 1970-იან და 1980-იან წლებში მოსახლეობის ზრდის შესახებ სხვა გამოთვლებზე უკეთესიც კი იყო.

თუმცა, დაახლოებით 1993 წლიდან მსოფლიოს მოსახლეობამ პროგნოზირებულ მაჩვენებლებს ჩამორჩენა დაიწყო. ამის ერთ-ერთი მიზეზი შობადობის შემცირება გახდა. დღეს მსოფლიოში შობადობის მაჩვენებელი 1960 წლის მაჩვენებლის ნახევარზე ოდნავ ნაკლებია.

პროგნოზი სხვადასხვა სფეროშიც გამოიყენებოდა. მაგალითად, 1963 წელს კანადაში ქიმიური მრეწველობის წარმომადგენელმა ის პესტიციდების გამოყენების აუცილებლობის დასასაბუთებლად მოიყვანა. 1971 წელს კი აშშ-ის უზენაეს სასამართლოში აბორტთან დაკავშირებული საქმის განხილვისას მოსახლეობის ზრდის საკითხზე მსჯელობისას გამოიყენეს.

• უნდა გვეშინოდეს 2026 წლის 13 ნოემბრის?

1960 წლის პროგნოზი მოსახლეობის ზრდის მათემატიკურ გამოთვლებს ეყრდნობოდა, თუმცა შობადობის შემცირებამ აჩვენა, რომ მომავალი ყოველთვის წარსულის მონაცემების მიხედვით არ ვითარდება.

ამ დროისთვის არ არსებობს საფუძველი ვიფიქროთ, რომ 2026 წლის 13 ნოემბერს კაცობრიობას განადგურება ემუქრება.

ეს ისტორია აჩვენებს, რომ მათემატიკური მოდელები შეიძლება გარკვეული პერიოდის განმავლობაში ზუსტი იყოს, მაგრამ ადამიანების ქცევისა და საზოგადოების ცვლილებებმა მათი შედეგები შეცვალოს.