უძრავი ქონების გაქირავების გადასახადი - 5% თუ 20%? როგორ დარეგისტრირდეთ საგადასახადოში კანონიერად
უძრავი ქონების გაქირავება საქართველოში შემოსავლის მიღების ერთ-ერთი გავრცელებული გზაა. თუმცა, ბევრმა მესაკუთრემ არ იცის, რომ საცხოვრებელი ფართობის საცხოვრებელი მიზნით გაქირავებისას შესაძლებელია შეღავათიანი, 5%-იანი საშემოსავლო გადასახადით სარგებლობა.
მაგრამ ეს შეღავათი ყველა ტიპის ფართობსა და გაქირავების ყველა შემთხვევაზე არ ვრცელდება. მნიშვნელოვანია, რა მიზნით გამოიყენება ქონება, ვინ არის დამქირავებელი და შესრულებულია თუ არა კანონით გათვალისწინებული მოთხოვნები.
- როდის იხდით 5%-ს და როდის - 20%-ს? როგორ უნდა დარეგისტრირდეთ შემოსავლების სამსახურში და რა პასუხისმგებლობა შეიძლება დაგეკისროთ საგადასახადო ვალდებულებების შეუსრულებლობის შემთხვევაში? განვიხილოთ ხუთი მთავარი საკითხი.
1. რა განსხვავებაა 5%-იან და 20%-იან განაკვეთებს შორის❓
საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 81-ე მუხლის მიხედვით, ფიზიკური პირის დასაბეგრი შემოსავალი, როგორც წესი, 20%-ით იბეგრება, თუ კანონით სხვა რამ არ არის გათვალისწინებული.
ამავე მუხლით დადგენილია შეღავათი: საცხოვრებელი ფართობის საცხოვრებელი მიზნით გაქირავებიდან მიღებული შემოსავალი 5%-ით იბეგრება, თუ გამქირავებელი ამ შემოსავლიდან ხარჯებს არ გამოქვითავს.
5%-იანი განაკვეთი მოქმედებს, როდესაც:
- ქონება საცხოვრებელი ფართობია;
- ის გაქირავებულია საცხოვრებელი მიზნით;
- გამქირავებელი ფიზიკური პირია და გაქირავებიდან მიღებული შემოსავლიდან გამოქვითვებს არ ახორციელებს.
საცხოვრებელი ფართობის გაქირავება შესაძლებელია როგორც ფიზიკურ პირზე, ისე ორგანიზაციასა თუ იურიდიულ პირზე - მთავარია, ფართობი რეალურად საცხოვრებელი მიზნით გამოიყენებოდეს.
20%-იანი განაკვეთი, როგორც წესი, გამოიყენება, როდესაც ფიზიკური პირის დასაბეგრ შემოსავალზე სპეციალური 5%-იანი შეღავათი არ ვრცელდება. მაგალითად, კომერციული ფართობის გაქირავებიდან მიღებული შემოსავალი ავტომატურად არ სარგებლობს საცხოვრებელი ფართობისთვის დადგენილი შეღავათით.
მნიშვნელოვანია: მხოლოდ ის ფაქტი, რომ ფართობი დოკუმენტებში საცხოვრებლად არის მითითებული, საკმარისი არ არის - მნიშვნელობა აქვს მის რეალურ გამოყენებასაც.
2. რა უნდა იცოდეთ 5%-იანი შეღავათის შესახებ❓
შეღავათიან რეჟიმს რამდენიმე მნიშვნელოვანი პირობა აქვს.
ხარჯების გამოქვითვა არ ხდება. 5%-იანი გადასახადი გამოითვლება გაქირავებიდან მიღებულ შემოსავალზე. ამ რეჟიმში მესაკუთრე ვერ გამოაკლებს რემონტის, ავეჯის შეძენისა და სხვა ხარჯების ღირებულებას.
რეგისტრაციის წესი დამქირავებლის ტიპზეც არის დამოკიდებული. საცხოვრებელი ფართობის გამქირავებელ პირთა რეესტრში მონაცემების შეტანა საჭიროა, თუმცა რეგისტრაციის არქონის საგადასახადო შედეგები განსხვავდება იმის მიხედვით, ბინა ფიზიკურ პირზე ქირავდება თუ იურიდიულ პირზე.
თუ საცხოვრებელი ფართობი იურიდიულ პირზე ქირავდება და შემოსავალი გადახდის წყაროსთან იბეგრება, 5%-იანი განაკვეთის გამოსაყენებლად გამქირავებლის მონაცემები რეესტრში შესაბამისი საგადასახადო ვალდებულების წარმოშობის მომენტისთვის უნდა იყოს შეტანილი.
თუ ფართობი სხვა ფიზიკურ პირზე ქირავდება საცხოვრებელი მიზნით, რეესტრში რეგისტრაციის არქონა თავისთავად არ ნიშნავს, რომ შემოსავალი ავტომატურად 20%-ით უნდა დაიბეგროს. თუმცა, რეგისტრაციის ვალდებულების შეუსრულებლობას შეიძლება ჯარიმა მოჰყვეს.გადასახადის დეკლარირების ვადა. თუ გაქირავებიდან მიღებული შემოსავალი გადახდის წყაროსთან არ იბეგრება, ფიზიკურმა პირმა საშემოსავლო გადასახადის წლიური დეკლარაცია უნდა წარადგინოს და გადასახადი გადაიხადოს საანგარიშო წლის მომდევნო წლის 1 აპრილამდე.
თუ გადასახადი დამქირავებელი იურიდიული პირის მიერ კანონიერად არის დაკავებული გადახდის წყაროსთან, ამ შემოსავალზე დეკლარირების ვალდებულება განსხვავებულად განისაზღვრება.
3. როგორ დარეგისტრირდეთ შემოსავლების სამსახურში❓
საცხოვრებელი ფართობის გამქირავებელ პირთა რეესტრში რეგისტრაციისთვის განცხადების წარდგენა შესაძლებელია ელექტრონულად, შემოსავლების სამსახურის პორტალზე.
ძირითადი ნაბიჯებია:
- შედით შემოსავლების სამსახურის ვებგვერდზე და გაიარეთ ავტორიზაცია. eservices.rs.ge. (თუ მომხმარებლის სახელი და პაროლი არ გაქვთ, უნდა აიღოთ RS-ის ნებისმიერ სერვისცენტრში პირადობის მოწმობით).
- მოძებნეთ ელექტრონული სერვისი - „საცხოვრებელი ფართობის გამქირავებელ პირთა რეესტრში მონაცემების შეტანა“.
- შეავსეთ მოთხოვნილი ინფორმაცია, მათ შორის, გაქირავებული ფართობის მისამართი და საკადასტრო კოდი, დამქირავებლის მონაცემები და ხელშეკრულების დასრულების თარიღი.
- მოამზადეთ საკუთრების ან სარგებლობის უფლების დამადასტურებელი დოკუმენტი.
- თუ ფართობი იურიდიულ პირზე ქირავდება, დამატებით წარადგინეთ ხელშეკრულების ასლი ან სხვა დოკუმენტი, რომელიც ადასტურებს, რომ ფართობი საცხოვრებელი მიზნით გამოიყენება.
- გადააგზავნეთ განცხადება და დაელოდეთ შემოსავლების სამსახურის პასუხს.
შემოსავლების სამსახურის ოფიციალური განმარტებით, სრულყოფილი განცხადების მიღებიდან მონაცემების რეესტრში ასახვას ორი სამუშაო დღე სჭირდება. თუ დოკუმენტაცია არასრულია ან არასწორია, შესაძლოა დამატებითი ინფორმაციის წარდგენა გახდეს საჭირო.
- გაითვალისწინეთ, რომ რეესტრში მონაცემების შეტანა არ არის იგივე, რაც გადასახადის გადამხდელად აღრიცხვაზე დადგომა. საჭიროების შემთხვევაში ეს საკითხიც ცალკე უნდა მოაგვაროთ.
4. ვინ იხდის გადასახადს, თუ ბინა კომპანიაზეა გაქირავებული❓
თუ მესაკუთრე ფიზიკური პირია, ხოლო დამქირავებელი კომპანია ან სხვა იურიდიული პირი, მნიშვნელოვანია გაირკვეს, ექვემდებარება თუ არა შემოსავალი გადახდის წყაროსთან დაბეგვრას.
ასეთ შემთხვევაში კომპანია შეიძლება საგადასახადო აგენტის ფუნქციას ასრულებდეს და ვალდებული იყოს, მესაკუთრისთვის თანხის გადახდისას შესაბამისი საშემოსავლო გადასახადი დააკავოს და ბიუჯეტში გადაიხადოს.
თუ ბინა კომპანიას საცხოვრებელი მიზნით აქვს დაქირავებული და გამქირავებლის მონაცემები დროულად არის შეტანილი რეესტრში, შესაძლოა 5%-იანი შეღავათიანი განაკვეთის გამოყენება.
თუ ფართობი ოფისად, მაღაზიად ან სხვა კომერციული დანიშნულებით გამოიყენება, საცხოვრებელი ფართობისთვის განკუთვნილი 5%-იანი შეღავათი მასზე ავტომატურად არ გავრცელდება.
ამიტომ ხელშეკრულების გაფორმებამდე სასურველია ზუსტად განისაზღვროს ქონების გამოყენების მიზანი და გადასახადის დაკავების წესი.
5. რა ჯარიმები შეიძლება დაგეკისროთ❓
საგადასახადო ვალდებულებების შეუსრულებლობამ შეიძლება სხვადასხვა სამართლებრივი შედეგი გამოიწვიოს. თუმცა, აუცილებელია ერთმანეთისგან გავმიჯნოთ რეესტრში რეგისტრაციის ვალდებულების დარღვევა, გადასახადის გადაუხდელობა და დეკლარაციაში გადასახადის შემცირება.
რეესტრში რეგისტრაციის ვალდებულების შეუსრულებლობა. შემოსავლების სამსახურის ოფიციალურ სიტუაციურ სახელმძღვანელოში მითითებულია, რომ საცხოვრებელი ფართობის გამქირავებელ პირთა რეესტრში მონაცემების შეტანის შესახებ განცხადების წარუდგენლობისთვის შეიძლება 100-ლარიანი ჯარიმა დაწესდეს საქართველოს საგადასახადო კოდექსის 291-ე მუხლის საფუძველზე.
დეკლარაციაში გადასახადის შემცირება. საგადასახადო კოდექსის 275-ე მუხლით გათვალისწინებული ჯარიმა დამოკიდებულია დარღვევის კონკრეტულ გარემოებებზე. ზოგადი წესით, გადასახადის შემცირებისთვის ჯარიმა შეიძლება შემცირებული გადასახადის თანხის 50%-ს შეადგენდეს, თუმცა კანონში გათვალისწინებულია გამონაკლისებიც და შემცირებული ჯარიმის შემთხვევებიც.
საურავი. თუ გადასახადი კანონით დადგენილ ვადაში არ გადაიხდება, საგადასახადო დავალიანებაზე საურავი ერიცხება. საგადასახადო კოდექსის 129-ე მუხლით განსაზღვრული განაკვეთის მიხედვით, საურავი გადაუხდელი გადასახადის თანხის 0.05%-ს შეადგენს ყოველი ვადაგადაცილებული დღისთვის.
ეს არ ნიშნავს, რომ ყველა შემთხვევა ავტომატურად იწვევს 50%-იან ჯარიმას ან რომ მხოლოდ რეესტრში არყოფნის გამო მესაკუთრის შემოსავალი აუცილებლად 20%-ით დაიბეგრება. პასუხისმგებლობა კონკრეტული დარღვევისა და მოქმედი სამართლებრივი ნორმების მიხედვით განისაზღვრება.
- თუ საცხოვრებელ ბინას საცხოვრებელი მიზნით აქირავებთ და ამ შემოსავლიდან ხარჯებს არ გამოქვითავთ, შეგიძლიათ ისარგებლოთ 5%-იანი საშემოსავლო გადასახადის რეჟიმით. თუმცა, წინასწარ გადაამოწმეთ რეესტრში რეგისტრაციის წესი, დამქირავებლის ტიპი და დეკლარირების ვალდებულება. ეს დაგეხმარებათ, სწორად შეასრულოთ საგადასახადო მოთხოვნები და თავიდან აიცილოთ გაუთვალისწინებელი ხარჯები.