ბუნებრივი აირის გაჟონვა და ნახშირჟანგის (CO) საფრთხე - როგორ ავირიდოთ უბედური შემთხვევა სახლში?

ზამთრისა და გათბობის სეზონზე გაზის გამათბობლებისა და წყლის გამაცხელებლების გამოყენება განსაკუთრებით აქტუალური ხდება. არასწორად დამონტაჟებულმა ან გაუმართავმა მოწყობილობამ, დაზიანებულმა საკვამლე მილმა და არასათანადო ვენტილაციამ შესაძლოა ბუნებრივი აირის გაჟონვა ან ნახშირჟანგით (CO) მოწამვლა გამოიწვიოს.

ბუნებრივი აირის გაჟონვისას მთავარი საფრთხე აფეთქება და ხანძარია, ხოლო ნახშირჟანგით მოწამვლა შესაძლოა შეუმჩნევლად განვითარდეს და სიცოცხლისთვის საშიში გახდეს.

რა განსხვავებაა ბუნებრივ აირსა და ნახშირჟანგს შორის, როგორ ამოვიცნოთ საფრთხე დროულად და რა უნდა გავაკეთოთ უსაფრთხოებისთვის? განვიხილოთ 5 მთავარი კითხვა-პასუხი.

1. რა განსხვავებაა ბუნებრივ აირსა და ნახშირჟანგს (CO) შორის და რატომ უწოდებენ CO-ს „უჩინარ მკვლელს“❓

ბევრს ეს ორი ცნება ერთმანეთში ერევა, თუმცა მათ განსხვავებული თვისებები და საფრთხეები აქვთ.

ბუნებრივი აირი (ძირითადად მეთანი CH₄): ბუნებრივ მდგომარეობაში უსუნოა, თუმცა გაჟონვის დროულად აღმოსაჩენად მას სპეციალურ ნივთიერებას - ოდორანტს ამატებენ. სწორედ ამიტომ აქვს გაზს მისთვის დამახასიათებელი მძაფრი სუნი. მისი დაგროვებისას მთავარი საფრთხე აალება, აფეთქება და ხანძარია.

ნახშირჟანგი (ნახშირბადის მონოქსიდი CO): წარმოიქმნება საწვავის არასრული წვის დროს, მაგალითად, გაუმართავი გაზის მოწყობილობის ან არასათანადო წვისა და ნამწვის გადინების პირობებში. მას არ აქვს ფერი, სუნი და გემო, ამიტომ ადამიანის შეგრძნებებით მისი აღმოჩენა შეუძლებელია.

ნახშირჟანგი ორგანიზმში მოხვედრისას ჰემოგლობინს უკავშირდება და სისხლის მიერ ჟანგბადის გადატანას აფერხებს. შედეგად, ორგანიზმის ქსოვილები ჟანგბადის ნაკლებობას განიცდის, რაც მძიმე ინტოქსიკაციას, გონების დაკარგვას ან სიკვდილს იწვევს.

სწორედ ამიტომ უწოდებენ მას „უჩინარ მკვლელს“.

2. რა სიმპტომები ახასიათებს ნახშირჟანგით ინტოქსიკაციას და როგორ ამოვიცნოთ ის❓

რადგან CO-ს სუნი და ფერი არ აქვს, მისი არსებობის დადგენა მხოლოდ სიმპტომებით შეუძლებელია. საფრთხის აღმოჩენაში მნიშვნელოვანი როლი აქვს სპეციალურ დეტექტორსაც.

მსუბუქი და საშუალო ინტოქსიკაციის სიმპტომებია:

• თავის ტკივილი;
• თავბრუსხვევა;
• საერთო სისუსტე და დაღლილობა;
• გულისრევა და ზოგჯერ ღებინება;
• ქოშინი;
• დაბნეულობა და კონცენტრაციის გაძნელება;
• მხედველობის დაბინდვა.

მძიმე ინტოქსიკაციის დროს შესაძლოა განვითარდეს კოორდინაციის დარღვევა, ცნობიერების დაკარგვა, კრუნჩხვა, სუნთქვის გაჩერება და სიკვდილი.

მნიშვნელოვანი საყურადღებო ნიშანი: თუ ერთსა და იმავე სივრცეში მყოფ რამდენიმე ადამიანს ერთდროულად ეწყება თავის ტკივილი, თავბრუსხვევა ან გულისრევა, განსაკუთრებით მაშინ, როდესაც გაზის მოწყობილობა მუშაობს, აუცილებლად უნდა იეჭვოთ CO-თი მოწამვლა. თუმცა სიმპტომების არსებობა ან არარსებობა უსაფრთხოებას ვერ ადასტურებს - ამისთვის CO-ს დეტექტორია საჭირო.

3. რა იწვევს გაზის მოწყობილობების არასწორ მუშაობას და რა მოთხოვნებს ადგენს კანონმდებლობა❓

ნახშირჟანგით მოწამვლის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიზეზი გაზის მოწყობილობის გაუმართაობა, არასწორი მონტაჟი ან წვის პროდუქტების არასათანადო გატანაა.

განსაკუთრებული ყურადღება სჭირდება შემდეგ საკითხებს:

• ღია წვის კამერიანი მოწყობილობები: ასეთი დანადგარები წვისთვის საჭირო ჰაერს უშუალოდ ოთახიდან იღებენ. თუ ჰაერის მიწოდება არასაკმარისია ან საკვამლე სისტემა გამართულად არ მუშაობს, იზრდება არასრული წვისა და CO-ს შენობაში მოხვედრის რისკი. მათი დამონტაჟება და გამოყენება უნდა შეესაბამებოდეს კონკრეტული მოწყობილობის ტექნიკურ მოთხოვნებსა და მოქმედ რეგლამენტს.
• სავენტილაციო და საკვამლე არხების გაუმართაობა: არხების ჩახერგვამ, დაზიანებამ ან თვითნებურმა გადაკეთებამ შესაძლოა წვის პროდუქტების ოთახში დაგროვება გამოიწვიოს.
• არასწორი მონტაჟი და თვითნებური ჩარევა: გაზის მოწყობილობის, მილების, საკვამლე და სავენტილაციო სისტემების დამონტაჟება ან შეკეთება კვალიფიციურმა სპეციალისტმა უნდა შეასრულოს.

საქართველოს ტექნიკური რეგლამენტი ითვალისწინებს სავენტილაციო და კვამლსარინი სისტემების პერიოდულ შემოწმებას. საცხოვრებელ სახლებში გაზის საყოფაცხოვრებო მოწყობილობების უსაფრთხო ექსპლუატაციაზე პასუხისმგებლობა მობინადრეებსაც ეკისრებათ.

მნიშვნელოვანია: ყველა ღია წვის კამერიანი მოწყობილობის საცხოვრებელ ფართში გამოყენების საყოველთაო აკრძალვაზე კატეგორიული განცხადება არასწორია. კონკრეტული დანადგარის დასაშვებობა დამოკიდებულია მონტაჟის პირობებზე, ტექნიკურ მოთხოვნებსა და მოქმედ ნორმებზე.

4. როგორ მოვიქცეთ, თუ ბინაში გაზის სუნი იგრძენით ან CO-თი მოწამვლას ეჭვობთ❓

თუ ბუნებრივი აირის სუნი იგრძენით:

1. არ აანთოთ ასანთი ან სანთებელა. არ ჩართოთ და გამორთოთ ელექტრომოწყობილობები, განათება ან სხვა ჩამრთველები. არ გამოიყენოთ ლიფტი.
2. თუ ეს უსაფრთხოდ და დაუყოვნებლივ შეგიძლიათ, გადაკეტეთ გაზის მთავარი ონკანი.
3. გააღეთ ფანჯრები და კარები გასანიავებლად, მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ამის გაკეთება შენობის დატოვების დაყოვნების გარეშე შეგიძლიათ.
4. დაუყოვნებლივ დატოვეთ შენობა. არ გამოიყენოთ ტელეფონი გაზით დაბინძურებულ სივრცეში.
5. უსაფრთხო ადგილიდან დარეკეთ გაზის საავარიო სამსახურში - 114-ზე, ან საგანგებო სიტუაციის შემთხვევაში - 112-ზე.
6. თუ გაზის სუნი ბინის შესასვლელთან ან სადარბაზოში იგრძენით, ნუ შეეცდებით ბინაში შესვლას - დატოვეთ შენობა და დარეკეთ უსაფრთხო ადგილიდან.

თუ ნახშირჟანგით მოწამვლას ეჭვობთ:

1. დაუყოვნებლივ დატოვეთ შენობა და გაიყვანეთ გარეთ ყველა ადამიანი და შინაური ცხოველი.არ დაკარგოთ დრო ფანჯრების გაღებით ან მოწყობილობის შეკეთების მცდელობით.
2. უსაფრთხო ადგილიდან დარეკეთ 112-ზე და მოითხოვეთ სასწრაფო სამედიცინო დახმარება.
3. არ დაბრუნდეთ შენობაში, სანამ შესაბამისი სამსახური უსაფრთხოებას არ დაადასტურებს.
4. თუ ადამიანს გონება აქვს დაკარგული ან უჭირს სუნთქვა, ეს გადაუდებელი მდგომარეობაა. არ შეხვიდეთ სახიფათო სივრცეში საკუთარი სიცოცხლის რისკის ფასად.

5. რა პრევენციული ზომები უნდა მივიღოთ უსაფრთხოებისთვის❓

1. დააყენეთ შესაბამისი დეტექტორები: ბუნებრივი აირის გაჟონვისა და ნახშირჟანგის აღმოსაჩენად სხვადასხვა ტიპის დეტექტორები გამოიყენება. ერთი მოწყობილობა მეორეს ფუნქციას ყოველთვის ვერ ასრულებს. შეარჩიეთ სერტიფიცირებული მოწყობილობა, გაითვალისწინეთ მწარმოებლის ინსტრუქცია და დროულად შეცვალეთ ელემენტები.
2. გამოიყენეთ ავტომატური ჩამკეტი სარქველი: შესაბამის დეტექტორთან დაკავშირებულმა ელექტრომაგნიტურმა სარქველმა შესაძლოა გაზის მიწოდება ავტომატურად შეწყვიტოს. ამისთვის საჭიროა თავსებადი მოწყობილობები და კვალიფიციური სპეციალისტის მიერ სწორად შესრულებული მონტაჟი. გაითვალისწინეთ, რომ ყველა CO დეტექტორს ავტომატურად არ შეუძლია გაზის გადაკეტვა.
3. პერიოდულად შეამოწმეთ გაზის მოწყობილობები: გამათბობლების, წყლის გამაცხელებლების, საკვამლე და სავენტილაციო სისტემების ტექნიკური მდგომარეობა კვალიფიციურმა სპეციალისტმა უნდა შეამოწმოს. ნუ დაელოდებით გაუმართაობის გამოვლენას.
4. არ გამოიყენოთ გაზქურა ოთახის გასათბობად: გაზქურა გათბობისთვის არ არის განკუთვნილი. მისი ხანგრძლივი გამოყენება ოთახში ზრდის წვის პროდუქტების დაგროვებისა და ნახშირჟანგით მოწამვლის რისკს.
5. არ ჩახერგოთ სავენტილაციო და საკვამლე არხები: არ დაფაროთ სავენტილაციო ცხაურები და არ შეცვალოთ თვითნებურად საკვამლე მილების კონსტრუქცია. დარწმუნდით, რომ ჰაერის მიწოდება და ნამწვის გატანა გამართულად ხდება.
6. დაძინებამდე შეამოწმეთ გაზის მოწყობილობები: არ დატოვოთ გაუმართავი ან არასათანადო პირობებში მომუშავე დანადგარი ჩართული. დაიცავით მწარმოებლის ინსტრუქცია და უსაფრთხოების წესები.

ქრონიკული საფრთხის თავიდან აცილების საუკეთესო გზა მხოლოდ დეტექტორის დაყენება არ არის - მნიშვნელოვანია გამართული მოწყობილობა, სწორი მონტაჟი, სათანადო ვენტილაცია და უსაფრთხოების წესების დაცვა.

გახსოვდეთ: ბუნებრივი აირის სუნის შემთხვევაში საფრთხე შესაძლოა აფეთქება იყოს, ხოლო ნახშირჟანგის შემთხვევაში - მოწამვლა, რომელსაც ადამიანი ხშირად ვერც კი ამჩნევს. ორივე შემთხვევაში სწრაფი და სწორი რეაგირება სიცოცხლეს იცავს.

ოფიციალური წყაროები: საქართველოს საგანგებო სიტუაციების მართვის სამსახური; სემეკი; საქართველოს საკანონმდებლო მაცნე: გაზის სისტემების უსაფრთხოების ზოგადი მოთხოვნების შესახებ ტექნიკური რეგლამენტი;