თაღლითური სქემები სოციალურ ქსელებსა და SMS-ებში - როგორ ამოვიცნოთ საფრთხე და დავიცვათ საბანკო ბარათები?

სოციალური ქსელებისა და ონლაინ გადახდების განვითარებასთან ერთად, კიბერთაღლითობა ინტერნეტმომხმარებლებისთვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან საფრთხედ რჩება. თაღლითები ხშირად იყენებენ ყალბ SMS-შეტყობინებებს - თითქოს საქართველოს ფოსტის, საკურიერო კომპანიების ან ბანკების სახელით - ასევე, Facebook-სა და Instagram-ზე გავრცელებულ ყალბ გათამაშებებსა და ვებგვერდებს, რათა მოქალაქეების პირადი და საბანკო მონაცემები მოიპოვონ.

ერთ-ერთი გავრცელებული მეთოდია ფიშინგი (Phishing) - თაღლითობის ფორმა, რომლის დროსაც დამნაშავე სანდო ორგანიზაციის სახელით ცდილობს, მომხმარებელს პირადი ინფორმაციის გამჟღავნება ან ფინანსური ოპერაციის შესრულება აიძულოს.

• როგორ ამოვიცნოთ ასეთი სქემები და რა უნდა გავაკეთოთ საკუთარი ფინანსების დასაცავად? განვიხილოთ 5 მთავარი კითხვა-პასუხი.

1. რა არის ამანათის შესახებ SMS-შეტყობინებით გავრცელებული თაღლითობა და როგორ ამოვიცნოთ ის❓

ერთ-ერთი გავრცელებული სქემაა შეტყობინება, თითქოს თქვენი ამანათი შეჩერებულია ან მისამართის დაზუსტებას საჭიროებს. მაგალითად:

"თქვენი ამანათი შეჩერებულია მისამართის უზუსტობის გამო. გადადით ბმულზე და განაახლეთ მონაცემები“.

შეტყობინებაში მითითებული ბმული ყალბ ვებგვერდზე გადაგიყვანთ, სადაც შესაძლოა მოგთხოვონ მცირე თანხის - მაგალითად, 1-2 ლარის გადახდა და ამისთვის საბანკო ბარათის მონაცემების შეყვანა.

ყურადღება მიაქციეთ რამდენიმე საეჭვო ნიშანს:

უჩვეულო ბმული: მისამართი არ ემთხვევა კომპანიის ოფიციალურ ვებგვერდს ან შეიცავს დამატებულ სიტყვებს, სიმბოლოებსა და შეცვლილ ასოებს.

ბარათის მონაცემების მოთხოვნა: მცირე თანხის გადახდის საბაბით ითხოვენ ბარათის სრულ ნომერს, მოქმედების ვადასა და უსაფრთხოების კოდს (CVV/CVC).

სასწრაფო მოქმედების მოთხოვნა: შეტყობინება გაჩქარებთ და გეუბნებათ, რომ თუ დაუყოვნებლივ არ იმოქმედებთ, ამანათს დაკარგავთ ან დამატებითი გადასახადი დაგეკისრებათ.

როგორ მოვიქცეთ?

არ დააჭიროთ საეჭვო ბმულს. ამანათის სტატუსი გადაამოწმეთ კომპანიის ოფიციალურ ვებგვერდზე ან მის ოფიციალურ საკონტაქტო არხზე, რომელიც დამოუკიდებლად მოძებნეთ.

2. როგორ განვასხვაოთ უსაფრთხო და თაღლითური ვებგვერდები❓

თაღლითები ხშირად ქმნიან ცნობილი ბანკების, ონლაინ მაღაზიებისა და საკურიერო კომპანიების ვებგვერდების ვიზუალურად მსგავს ასლებს. ერთი შეხედვით, ყალბი გვერდი შესაძლოა ორიგინალისგან თითქმის არ განსხვავდებოდეს.

ყურადღება მიაქციეთ:

• დომენის მისამართს (URL): შეამოწმეთ ვებგვერდის მისამართი ბრაუზერის მისამართების ზოლში. თაღლითებმა შესაძლოა ერთი ასო შეცვალონ ან მისამართს ზედმეტი სიტყვები და სიმბოლოები დაუმატონ. მაგალითად, ოფიციალური დომენის ნაცვლად გამოიყენონ მსგავსი, მაგრამ განსხვავებული მისამართი.
• HTTPS-სა და ბოქლომის სიმბოლოს: HTTPS კავშირი ნიშნავს, რომ ბრაუზერსა და ვებგვერდს შორის მონაცემები დაშიფრულია. თუმცა ეს არ ადასტურებს, რომ თავად ვებგვერდი სანდოა - თაღლითურ საიტებსაც შეიძლება ჰქონდეთ HTTPS და ბოქლომის სიმბოლო.
• გვერდის შინაარსს: გრამატიკული შეცდომები, უხარისხო თარგმანი და არაბუნებრივი ტექსტი შესაძლოა საეჭვო ნიშანი იყოს, თუმცა გამართული ტექსტიც არ იძლევა საიტის სანდოობის გარანტიას.

ოქროს წესი: ბანკის ან სხვა ორგანიზაციის ვებგვერდზე შესასვლელად გამოიყენეთ თქვენთვის ცნობილი ოფიციალური მისამართი ან თავად მოძებნეთ კომპანიის ოფიციალური გვერდი. არ გამოიყენოთ უცნობი პირის მიერ გამოგზავნილი ბმული.

3. რომელი საბანკო მონაცემები არ უნდა გავუზიაროთ სხვას❓

მნიშვნელოვანია გვახსოვდეს: ბანკის თანამშრომელს, პოლიციელს ან სხვა პირს არ უნდა გავუმჟღავნოთ ჩვენი საბანკო ანგარიშის უსაფრთხოების საიდუმლო მონაცემები.

• განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია:

CVV/CVC კოდი - ბარათის უკანა მხარეს არსებული სამნიშნა უსაფრთხოების კოდი.

ერთჯერადი კოდი (OTP) - SMS-ით ან სხვა არხით მიღებული ავტორიზაციის ან ოპერაციის დადასტურების კოდი.

ინტერნეტბანკის მომხმარებლის სახელი და პაროლი.

ბარათის PIN-კოდი.

ბანკის სახელით დარეკილმა პირმა შესაძლოა გითხრათ, რომ თქვენს ანგარიშზე საეჭვო აქტივობა დაფიქსირდა, ვიღაც სესხის აღებას ცდილობს ან თქვენი თანხის დასაცავად საჭიროა კოდის გაზიარება. ეს შეიძლება სოციალური ინჟინერიის მეთოდი იყოს - თაღლითობის ფორმა, როდესაც დამნაშავე ნდობის მოპოვებით ან შიშის შექმნით ცდილობს, თავად შეგასრულებინოთ მისთვის სასურველი მოქმედება.

თუ ვინმე გთხოვთ ერთჯერადი კოდის, PIN-ის, პაროლის ან CVV/CVC კოდის გამჟღავნებას, შეწყვიტეთ საუბარი და დაუკავშირდით თქვენს ბანკს ოფიციალურ ნომერზე. ნომერი მოძებნეთ ბანკის ოფიციალურ ვებგვერდზე ან ბარათის უკანა მხარეს.

4. რა საფრთხეს შეიცავს Facebook-სა და Instagram-ზე გავრცელებული "გათამაშებები“ და "მოგებები“❓

სოციალურ ქსელებში ხშირად იქმნება ცნობილი ბრენდების, ტექნიკის მაღაზიებისა და სხვა კომპანიების სახელით მოქმედი ყალბი გვერდები. ისინი მომხმარებლებს ძვირადღირებულ პრიზებს - ტელეფონებს, ტექნიკას ან ავტომობილებს ჰპირდებიან.

თაღლითური სქემა შესაძლოა ასე გამოიყურებოდეს: გწერთ გვერდი და გატყობინებთ, რომ გათამაშებაში გაიმარჯვეთ, თუმცა პრიზის მისაღებად წინასწარ უნდა გადაიხადოთ "ტრანსპორტირების საფასური“ ან შეიყვანოთ საბანკო ბარათის მონაცემები საეჭვო ბმულზე.

როგორ გადავამოწმოთ?

• შეამოწმეთ, ნამდვილად ეკუთვნის თუ არა გვერდი შესაბამის კომპანიას.
• მოძებნეთ გათამაშების შესახებ ინფორმაცია კომპანიის ოფიციალურ ვებგვერდზე ან სხვა ოფიციალურ გვერდებზე.
• დააკვირდით გვერდის ისტორიას, პოსტებსა და საკონტაქტო ინფორმაციას.
• გაითვალისწინეთ, რომ ლურჯი გადამოწმების ნიშანი (Verified Badge) ან გამომწერების დიდი რაოდენობა თავისთავად არ იძლევა გვერდის სანდოობის სრულ გარანტიას.

დაიმახსოვრეთ: თუ პრიზის მისაღებად უცნობი ბმულიდან ბარათის უსაფრთხოების კოდის, PIN-ის ან ინტერნეტბანკის პაროლის შეყვანას გთხოვენ, ეს სერიოზული საფრთხის ნიშანია. ნებისმიერი წინასწარი გადასახადის მოთხოვნაც დამოუკიდებლად გადაამოწმეთ კომპანიის ოფიციალურ არხზე.

5. როგორ მოვიქცეთ, თუ თაღლითურ საიტზე საბანკო მონაცემები უკვე შევიყვანეთ❓

თუ საეჭვო ვებგვერდზე ბარათის მონაცემები ან ინტერნეტბანკის ავტორიზაციის ინფორმაცია შეიყვანეთ, დაუყოვნებლივ იმოქმედეთ:

დაუკავშირდით ბანკს: დარეკეთ ოფიციალურ ცხელ ხაზზე ან გამოიყენეთ მობაილბანკის ოფიციალური არხი. აუხსენით, რა მონაცემები გაამჟღავნეთ და სთხოვეთ ბარათის დაუყოვნებლივ დაბლოკვა ან გაყინვა. საჭიროების შემთხვევაში მოითხოვეთ ახალი ბარათი.

შეცვალეთ პაროლი: თუ ინტერნეტბანკის მომხმარებლის სახელი ან პაროლი შეიყვანეთ, შეცვალეთ პაროლი უსაფრთხო მოწყობილობიდან. ბანკთან ერთად გადაამოწმეთ აქტიური სესიები და საეჭვო ოპერაციები.

შეამოწმეთ ანგარიშები: ყურადღებით დააკვირდით ანგარიშზე განხორციელებულ ოპერაციებს. თუ უნებართვო გადარიცხვა ან ჩამოჭრა აღმოაჩინეთ, დაუყოვნებლივ აცნობეთ ბანკს და მოითხოვეთ ოპერაციის გასაჩივრება.

მიმართეთ სამართალდამცავ ორგანოებს: კიბერდანაშაულის შესახებ ინფორმაციის მიწოდება შესაძლებელია შინაგან საქმეთა სამინისტროს შესაბამისი სამსახურისთვის. სამინისტროს ოფიციალურ გვერდზე მითითებულია საკონტაქტო ტელეფონი - 2 41 12 96 და ელფოსტა - cybercrime@mia.gov.ge.

გადაუდებელი შემთხვევისას დარეკეთ 112-ზე.

შეინახეთ მტკიცებულებები: არ წაშალოთ საეჭვო შეტყობინებები, ბმულები, მიმოწერა და გადახდის დამადასტურებელი ინფორმაცია - ისინი შესაძლოა გამოძიებისთვის მნიშვნელოვანი იყოს.

მთავარი რჩევა: თუ ეჭვი გაქვთ, რომ თაღლითობის სამიზნე გახდით, ნუ დაელოდებით თანხის დაკარგვას. რაც უფრო სწრაფად დაუკავშირდებით ბანკს, მით უფრო მალე შეძლებთ ანგარიშისა და ბარათის დასაცავად საჭირო ზომების მიღებას.