სამედიცინო შეცდომა ან უხარისხო მომსახურება – რა უფლებები აქვს პაციენტს და სად უნდა იჩივლოს?

სამედიცინო მომსახურების მიღებისას პაციენტის უსაფრთხოება, ინფორმირებულობა და ჯანმრთელობის დაცვა კანონმდებლობით გარანტირებული უფლებებია. თუმცა, არასწორი დიაგნოზის, ექიმის დაუდევრობის, უხარისხო მკურნალობის ან პაციენტის უფლებების დარღვევის შემთხვევაში მნიშვნელოვანია ზუსტად იცოდეთ, რა ბერკეტები გაქვთ და როგორ იმოქმედოთ სამართლებრივად.

"პაციენტის უფლებების შესახებ“, "ჯანმრთელობის დაცვის შესახებ“ და "საექიმო საქმიანობის შესახებ“ საქართველოს კანონების შესაბამისად, განვიხილოთ 5 მთავარი საკითხი.

1. რა ძირითადი უფლებები აქვს პაციენტს კანონით❓

სამედიცინო დაწესებულებაში მიმართვისას პაციენტს რამდენიმე ფუძემდებლური უფლება აქვს:

სრული ინფორმირებულობა: პაციენტს აქვს უფლება მიიღოს ამომწურავი, გასაგები და დროული ინფორმაცია თავისი ჯანმრთელობის მდგომარეობის, დიაგნოზის, მკურნალობის შესაძლო მეთოდების, ალტერნატივების, რისკებისა და მოსალოდნელი შედეგების შესახებ. მას ასევე უნდა მიეწოდოს ინფორმაცია სამედიცინო მომსახურების ღირებულებისა და გადახდის პირობების შესახებ.

ინფორმირებული თანხმობა ან უარი: სამედიცინო ჩარევამდე აუცილებელია პაციენტის ინფორმირებული თანხმობა. თუმცა, ყველა გამოკვლევასა თუ ჩარევაზე წერილობითი თანხმობა სავალდებულო არ არის - კანონით წერილობითი ფორმა კონკრეტული სამედიცინო მომსახურებისთვის არის განსაზღვრული. სრულწლოვან, გადაწყვეტილების მიღების უნარის მქონე პაციენტს უფლება აქვს უარი თქვას მკურნალობაზე ან შეწყვიტოს იგი კანონით გათვალისწინებული გამონაკლისების გარდა. უარის შესაძლო შედეგების შესახებ პაციენტი წინასწარ უნდა იყოს ინფორმირებული.

სამედიცინო საიდუმლოება და კონფიდენციალურობა: პაციენტის ჯანმრთელობის შესახებ ინფორმაცია კონფიდენციალურია. მისი მესამე პირებისთვის, მათ შორის ნათესავებისთვის, გადაცემა, როგორც წესი, პაციენტის თანხმობას საჭიროებს. კანონით გათვალისწინებულია გამონაკლისებიც, მაგალითად, როდესაც ინფორმაციის გაუმჟღავნებლობა მესამე პირის სიცოცხლეს ან ჯანმრთელობას საფრთხეს უქმნის.

სამედიცინო დოკუმენტაციის მიღება: პაციენტს აქვს უფლება წერილობით მოითხოვოს და მიიღოს თავისი სამედიცინო ჩანაწერებისა და დოკუმენტაციის ასლები, მათ შორის გამოკვლევების პასუხები და ფორმა №100. სამედიცინო დაწესებულებას დოკუმენტაციის დედანი, როგორც წესი, თავად უნდა შეუნარჩუნდეს, თუმცა პაციენტს მისი ასლების მიღების უფლება აქვს.

2. პირველი ნაბიჯი – მიმართეთ კლინიკის ადმინისტრაციას

თუ თვლით, რომ მომსახურება იყო უხარისხო, ექიმმა გამოიჩინა დაუდევრობა ან დაირღვა თქვენი უფლებები:

მიმართეთ კლინიკის ადმინისტრაციას: პირველ ეტაპზე შეგიძლიათ მიმართოთ კლინიკის ხელმძღვანელობას ან პაციენტთა უფლებებზე პასუხისმგებელ პირს, თუ ასეთი არსებობს. კლინიკას უნდა ჰქონდეს პაციენტის საჩივრების მიღებისა და განხილვის შესაბამისი მექანიზმი, თუმცა ყველა დაწესებულებაში ცალკე "პაციენტის უფლებების სამსახურის“ ან "ეთიკის კომიტეტის“ არსებობა სავალდებულო არ არის.

წერილობითი საჩივარი: შეიტანეთ წერილობითი განცხადება კლინიკის დირექტორის ან ადმინისტრაციის სახელზე. დეტალურად აღწერეთ შემთხვევა, მიუთითეთ თარიღები, ექიმის ან სხვა პერსონალის ვინაობა და ის გარემოებები, რომლებსაც დარღვევად მიიჩნევთ. მოითხოვეთ შემთხვევის შესწავლა და წერილობითი პასუხი.

დოკუმენტაციის გამოთხოვა: წერილობით გამოითხოვეთ სამედიცინო ბარათის, გამოკვლევების პასუხების, დანიშნულებების, ჩატარებული პროცედურებისა და სხვა შესაბამისი ჩანაწერების ასლები. შეინახეთ ყველა დოკუმენტი, მიმოწერა და გადახდის დამადასტურებელი ქვითარი. თუ დოკუმენტაციაში ცვლილებების ან არასრული ჩანაწერების ეჭვი გაქვთ, ეს გარემოებაც წერილობით დააფიქსირეთ.

3. სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტო – სახელმწიფო ზედამხედველობა

თუ კლინიკის პასუხი არადამაკმაყოფილებელია ან საქმე ეხება სამედიცინო მომსახურების ხარისხის შესაძლო დარღვევას, შეგიძლიათ მიმართოთ სსიპ სამედიცინო და ფარმაცევტული საქმიანობის რეგულირების სააგენტოს, რომელიც ჯანდაცვის სამინისტროს სისტემაში მოქმედი სახელმწიფო ორგანოა.

რას აკეთებს სააგენტო? სააგენტო მოქალაქეთა საჩივრების საფუძველზე შეისწავლის სამედიცინო დახმარების ხარისხთან დაკავშირებულ საკითხებს, იკვლევს გარემოებებსა და შესაბამის დოკუმენტაციას. საჭიროების შემთხვევაში, მასალები შეიძლება წარედგინოს პროფესიული განვითარების საბჭოს ექიმის პროფესიული პასუხისმგებლობის საკითხის გადასაწყვეტად. მნიშვნელოვანია, რომ სააგენტოს მიერ საჩივრის შესწავლა ავტომატურად არ ნიშნავს ექიმის პასუხისმგებლობის დადგენას.შესაძლო შედეგები ექიმისთვის: "საექიმო საქმიანობის შესახებ“ კანონის მიხედვით, ექიმის პროფესიული პასუხისმგებლობის ზომები შეიძლება იყოს:

• წერილობითი გაფრთხილება;
• სახელმწიფო სერტიფიკატის მოქმედების შეჩერება;
• სახელმწიფო სერტიფიკატის გაუქმება;
• კანონით გათვალისწინებულ შემთხვევებში, გარკვეული მედიკამენტების გამოწერის უფლების შეზღუდვა.

ამ ზომების გამოყენების საკითხს პროფესიული განვითარების საბჭო განიხილავს. კლინიკის საქმიანობის შემოწმებისა და მის მიმართ შესაძლო ადმინისტრაციული ღონისძიებების საკითხი კი ცალკე სამართლებრივი პროცედურებით განისაზღვრება.

სად მივმართოთ? სააგენტოსთვის მიმართვისას გამოიყენეთ ჯანდაცვის სამინისტროსა და სააგენტოს ოფიციალურ ვებგვერდებზე გამოქვეყნებული საკონტაქტო ინფორმაცია და განცხადების წარდგენის მოქმედი წესები. სამინისტროს ცხელი ხაზია 15 05; ეს ნომერი სამინისტროს საკონტაქტო ხაზია და არა აუცილებლად სააგენტოს ცალკე ცხელი ხაზი.

4. სასამართლო და მატერიალური/მორალური ზიანის ანაზღაურება

სამედიცინო რეგულირების სააგენტო და პროფესიული განვითარების საბჭო პაციენტისთვის ფინანსურ კომპენსაციას არ ადგენენ. მატერიალური ან მორალური ზიანის ანაზღაურების მოთხოვნით პაციენტს შეუძლია სასამართლოს მიმართოს.

სამოქალაქო დავა (ზიანის ანაზღაურება): პაციენტს შეუძლია მოითხოვოს კლინიკისგან ან, კონკრეტული გარემოებების მიხედვით, პასუხისმგებელი პირისგან მიყენებული ზიანის ანაზღაურება. ამისთვის აუცილებელია შესაბამისი სამართლებრივი საფუძვლის, ზიანის, პასუხისმგებელი პირის ქმედებასა და შედეგს შორის მიზეზობრივი კავშირის და სხვა საჭირო გარემოებების დამტკიცება.

მატერიალური ზიანი: შეიძლება მოიცავდეს დამატებითი მკურნალობის, ხელახალი ოპერაციის, მედიკამენტების, რეაბილიტაციისა და სხვა აუცილებელი ხარჯების ანაზღაურებას, თუ მათი კავშირი დარღვევასთან დადასტურდება.

მორალური ზიანი: ჯანმრთელობის დაზიანებით ან პაციენტის სხვა უფლებების დარღვევით გამოწვეული ფიზიკური და ფსიქოლოგიური ტანჯვისთვის შეიძლება მოთხოვნილ იქნეს კომპენსაცია. მის ოდენობას სასამართლო საქმის გარემოებებისა და კანონით დადგენილი კრიტერიუმების გათვალისწინებით განსაზღვრავს.

სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობა: თუ სამედიცინო საქმიანობისას გაუფრთხილებლობამ კანონით განსაზღვრული შედეგი გამოიწვია, შესაძლოა დადგეს სისხლისსამართლებრივი პასუხისმგებლობის საკითხიც. მაგალითად, საქართველოს სისხლის სამართლის კოდექსის 116-ე მუხლი ითვალისწინებს პასუხისმგებლობას გაუფრთხილებლობით სიცოცხლის მოსპობისთვის, ხოლო 124-ე მუხლი - ჯანმრთელობის მძიმე ან ნაკლებად მძიმე დაზიანებისთვის გაუფრთხილებლობით. ასეთ შემთხვევებში მიმართვა შესაძლებელია პოლიციაში ან პროკურატურაში.

მნიშვნელოვანია, რომ ყველა არასასურველი სამედიცინო შედეგი ან არასწორი დიაგნოზი ავტომატურად დანაშაულს არ წარმოადგენს - საჭიროა კონკრეტული გარემოებებისა და კანონით გათვალისწინებული ნიშნების დადგენა.

5. უფასო იურიდიული დახმარება და სახალხო დამცველი

თუ არ გაქვთ ფინანსური შესაძლებლობა, დაიქირაოთ კერძო ადვოკატი, შეგიძლიათ ისარგებლოთ სახელმწიფო და სხვა სამართლებრივი მექანიზმებით:

იურიდიული დახმარების სამსახური: სამსახური პაციენტთა უფლებების დაცვის საკითხებზე უფასო იურიდიულ კონსულტაციას სთავაზობს მოქალაქეებს. გადახდისუუნარო პირებს კი, კანონით განსაზღვრული პირობების დაკმაყოფილების შემთხვევაში, შეიძლება გაეწიოთ უფასო საადვოკატო დახმარება პაციენტის უფლებებთან დაკავშირებულ რთულ და მნიშვნელოვან დავებზე.

საქართველოს სახალხო დამცველი (ომბუდსმენი): შეგიძლიათ მიმართოთ სახალხო დამცველის აპარატს, თუ მიიჩნევთ, რომ დაირღვა თქვენი ფუნდამენტური უფლებები, მათ შორის ჯანმრთელობის დაცვისა და ღირსების უფლება, ან სახელმწიფო ორგანოს მოქმედება/უმოქმედობა არღვევს თქვენს უფლებებს. სახალხო დამცველი შეისწავლის საკითხს თავისი კანონით განსაზღვრული უფლებამოსილების ფარგლებში. იგი არ ცვლის სასამართლოს და ვერ დააკისრებს კერძო კლინიკას ზიანის ანაზღაურებას.

მნიშვნელოვანია: თუ სამედიცინო მომსახურების შედეგად ჯანმრთელობა დაგიზიანდათ, დროულად შეაგროვეთ ყველა სამედიცინო დოკუმენტი, შეინახეთ ხარჯების დამადასტურებელი ქვითრები და საჭიროების შემთხვევაში მიმართეთ დამოუკიდებელ სპეციალისტს ან იურისტს. სამედიცინო დავებში გადამწყვეტი მნიშვნელობა ხშირად აქვს იმას, რამდენად დასტურდება სამედიცინო სტანდარტის დარღვევა და მისი კავშირი პაციენტისთვის დამდგარ ზიანთან.