"თუ ირანის რეჟიმი ჩემს შესახებ შეიტყობს, იქ მყოფი ადამიანები საფასურს გადაიხდიან" - როგორ ებრძვიან ინტერნეტის აკრძალვას ირანში: რას ჰყვება ანონიმური წყარო BBC-თან
BBC-მ ირანში ინტერვიუ ჩაწერა საიდუმლო ქსელის წევრ მამაკაცთან, რომელიც ქვეყანას სატელიტური ინტერნეტით ფარულად ამარაგებს.
გამოცემამ საჰანდთან (სახელი შეცვლილია) ირანის ფარგლებს გარეთ ისაუბრა: "თუ ირანის რეჟიმი ჩემს შესახებ შეიტყობს, იქ მყოფი ადამიანები, ვისთანაც ურთიერთობა მაქვს, ამის საფასურს გადაიხდიან",- თქვა მან.
ირანში ინტერნეტი ორ თვეზე მეტია აღარ არის. შეფერხება 28 თებერვალს დაიწყო, მას შემდეგ, რაც აშშ-მ და ისრაელმა ირანზე პირველი საჰაერო შეტევა განახორციელეს. მანამდე ინტერნეტი ნაწილობრივ იყო ხელმისაწვდომი ერთი თვის განმავლობაში: იანვარში ხელისუფლებამ ინტერნეტი აქციების ჩახშობის ფარგლებში გათიშა.
-
აშშ-ში დაფუძნებული ორგანიზაციის, "ირანში ადამიანის უფლებათა დამცველების" მონაცემებით, აქციების პერიოდში, 6500-ზე მეტი ადამიანი დაიღუპა და 53000 დააკავეს.
ხელისუფლების წარმომადგენლები აცხადებენ, რომ ომის დროს ინტერნეტი უსაფრთხოების მიზნით გათიშეს, რაც იმაზე მიუთითებს, რომ გათიშვის მიზანი ჯაშუშობისა და კიბერშეტევების თავიდან აცილებაა. საჰანდი ამბობს, რომ ის და მისი თანამოაზრეები "ძალიან რთული სქემის" ფარგლებში ტერმინალებს ყიდულობენ და საზღვრებზე ფარულად გადააქვთ. მისივე თქმით, იანვრიდან მოყოლებული, მან ირანში ათეული მოწყობილობა გაგზავნა და ის და მისი თანამოაზრეები "აქტიურად ეძებენ გზებს, რომ მეტი მოწყობილობა გაგზავნონ ირანისკენ".
- ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაცია Witness-ის ცნობით, იანვარში ირანში მინიმუმ 50 000 Starlink-ის ტერმინალი იყო. აქტივისტები ამბობენ, რომ მას შემდეგ ეს რიცხვი, სავარაუდოდ, გაიზარდა.
-
გასულ წელს ირანის ხელისუფლებამ მიიღო კანონი, რომელიც Starlink-ის გამოყენებას, გაყიდვასა და შეძენას ორ წლამდე თავისუფლების აღკვეთით სჯის.
თუმცა იანვრის საპროტესტო აქციების დროს, ინტერნეტის გათიშვის მიუხედავად, ირანის ფარგლებს გარეთ გაჟონა სასამართლოს გარეშე მკვლელობების, დაპატიმრებებისა და ცემის შესახებ რეპორტაჟებმა და ვიდეომასალამ. ადამიანის უფლებათა დამცველი ორგანიზაციები მიიჩნევენ, რომ ამ ინფორმაციის მნიშვნელოვანი ნაწილი Starlink-ის საშუალებით სოციალურ მედიაში შესული ადამიანების მიერ გამოქვეყნდა.
ელექტროენერგიის გათიშვამდე ირანელებს გლობალურ ინტერნეტზე წვდომა ჰქონდათ, თუმცა მრავალი ვებსაიტი და აპლიკაცია, როგორიცაა Telegram, YouTube და WhatsApp, დაბლოკილი იყო.
ახლა, უშუქობის დროს, ინტერნეტზე შეუზღუდავი წვდომა მხოლოდ რამდენიმე თანამდებობის პირს და რამდენიმე რჩეულს, მათ შორის სახელმწიფო მედიის ჟურნალისტებს ე.წ. "თეთრი SIM ბარათების" გამოყენებით აქვთ.
საჰანდის თქმით, მის მიერ ჩართულ საქმიანობას, მათ შორის ტერმინალების შეძენას, საზღვარგარეთ მცხოვრები ირანელები და სხვა პირები აფინანსებენ, რომლებსაც ირანში ხალხის დახმარება სურთ. ის ამბობს, რომ ისინი არცერთი მთავრობისგან არ იღებენ დაფინანსებას.
"ხალხს ინტერნეტი სჭირდება, რათა მიმდინარე მოვლენები გააზიაროს",- ამბობს საჰანდი. "ჩვენ გვჯერა, რომ ეს ტერმინალები მათ ხელში უნდა იყოს, ვისაც ისინი ნამდვილად სჭირდება ცვლილებების განსახორციელებლად".
- ირანელ-ამერიკელი იასმინი (ნამდვილი სახელი არაა) BBC-ს უყვება, რომ მისი ნათესავი ირანში დააკავეს და Starlink-ის ტერმინალის ფლობის გამო ჯაშუშობაში დაადანაშაულეს.
ირანის ხელისუფლება აღიარებს, რომ ინტერნეტის გათიშვამ სერიოზული ზიანი მიაყენა ბიზნესს. იანვარში ერთ-ერთმა მინისტრმა განაცხადა, რომ გათიშვის ყოველი დღე ეკონომიკას სულ მცირე 50 ტრილიონი რიალი (35 მილიონი აშშ დოლარი) უჯდება.
როია ბორუმანი, ადამიანის უფლებათა დაცვის აბდორამან ბორუმანის ცენტრის აღმასრულებელი დირექტორი ამბობს, რომ ირანში არსებული საინფორმაციო ვაკუუმი "ხელისუფლებას საშუალებას აძლევს, გაავრცელოს თავისი ნარატივი, წარმოაჩინოს მომიტინგეები ძალადობრივ ან უცხოელ აგენტებად, ამავდროულად გააჩუმოს [რეჟიმის] მსხვერპლნი, მათ შორის სიკვდილით დასჯილი პირები და ინფორმირებული წყაროები". სწორად ამის გამო გადაწყვიტა საჰანდიმ ტერმინალების "კონტრაბანდაში" ჩართვა.
"ირანის რეჟიმმა აჩვენა, რომ მას შეუძლია ხალხიც კი მოკლას, თუკი ინტერნეტი გათიშულია",- ამბობს საჰანდი. "წარმოუდგენლად მნიშვნელოვანია ირანელებისთვის, რომ შეძლონ ადგილზე არსებული რეალური მდგომარეობის ჩვენება".
ის ამბობს, რომ ისინი, ვინც ნებაყოფლობით ეხმარებიან ტერმინალების კონტრაბანდაში, რისკებსაც აცნობიერებენ: "მაგრამ ამ ბრძოლაში",- დასძენს ის, "ჩვენ უბრალოდ ვგრძნობთ, რომ ერთმანეთს როგორღაც უნდა დავეხმაროთ".
წყარო: bbc.com
მოამზადა: ანა სიბოშვილმა
იხილეთ ასევე: