6 კატასტროფა, რამაც შეიძლება დედამიწაზე აპოკალიფსი გამოიწვიოს

კაცობრიობა ყოველთვის იყო შეპყრობილი სამყაროს აღსასრულის იდეით. მითოლოგიიდან დაწყებული, ჰოლივუდის ბლოკბასტერებით დასრულებული, აპოკალიფსის სცენარები მუდმივად გვაშინებს და თან გვიზიდავს. თუმცა, თუ მითებს გვერდზე გადავდებთ, მეცნიერება გვთავაზობს სრულიად რეალურ, ხელშესახებ საფრთხეებს, რომელთაც ჩვენი ცივილიზაციის განადგურება შეუძლიათ. სიცოცხლის მასობრივი განადგურების - ცივილიზაციის კოლაფსის (ე.წ. აპოკალიფსის) რამდენიმე თეორიული სცენარი არსებობს. მეცნიერები ამ რისკებს ძირითადად ორ კატეგორიად ყოფენ: ბუნებრივი კოსმოსური/გეოლოგიური მოვლენები და ანთროპოგენური, ანუ თავად ადამიანის მიერ პროვოცირებული კატასტროფები.

• წარმოგიდგენთ 6 ყველაზე რეალურ და მეცნიერულად დასაბუთებულ სცენარს, რამაც შეიძლება პლანეტაზე გლობალური კატასტროფა გამოიწვიოს:

1. ასტეროიდის შეჯახება

ეს არის კოსმოსური საფრთხე, რომელსაც დედამიწის ისტორიაში მასობრივი გადაშენება უკვე არაერთხელ გამოუწვევია (მაგალითად, 66 მილიონი წლის წინ დინოზავრების გადაშენება). 10 კილომეტრზე მეტი დიამეტრის მქონე ასტეროიდის შეჯახება ატმოსფეროში იმდენად დიდი რაოდენობით მტვერსა და ფერფლს აიტანს, რომ მზის შუქი წლობით დაიბლოკება. ეს გამოიწვევს "გლობალურ ზამთარს“, ფოტოსინთეზის შეწყვეტას და კვების ჯაჭვის სრულ კოლაფსს.

2. სუპერვულკანის ამოფრქვევა

დედამიწაზე არსებობს რამდენიმე სუპერვულკანი (მაგალითად, იელოუსტოუნი აშშ-ში ან ტობა ინდონეზიაში), რომელთა პოტენციური ამოფრქვევა ათასჯერ აღემატება ჩვეულებრივი ვულკანის ძალას. ასეთი მოვლენის დროს ატმოსფეროში მილიარდობით ტონა გოგირდის დიოქსიდი და ტოქსიკური ნივთიერება გამოიყოფა. შედეგი ასტეროიდის მსგავსია - ვულკანური ზამთარი, ტემპერატურის მკვეთრი ვარდნა და გლობალური შიმშილობა.

3. ბირთვული ომი

ანთროპოგენულ საფრთხეებს შორის ბირთვული კონფლიქტი კვლავ რჩება ერთ-ერთ ყველაზე მყისიერ საფრთხედ. მასშტაბური ბირთვული ომი არა მხოლოდ ასობით მილიონ ადამიანს გაანადგურებს პირდაპირი დარტყმებით, არამედ გამოიწვევს "ბირთვულ ზამთარს“. ქალაქების წვის შედეგად წარმოქმნილი ჭვარტლი სტრატოსფეროში ავა, დაბლოკავს მზის სხივებს და პლანეტაზე ტემპერატურას ათწლეულების განმავლობაში მკვეთრად დასწევს, რაც სოფლის მეურნეობას გაანადგურებს.

4. გლობალური პანდემია და ტექნოლოგიური რისკები

მიუხედავად იმისა, რომ ბუნებრივი ვირუსები იშვიათად ანადგურებენ მასპინძელ სახეობას სრულად, თანამედროვე ბიოტექნოლოგიების განვითარება ზრდის ხელოვნურად მოდიფიცირებული, მაღალი ლეტალობისა და სწრაფი გავრცელების მქონე პათოგენების შექმნის რისკს. თუ ასეთი ვირუსი ლაბორატორიის გარეთ აღმოჩნდება, გლობალიზაციისა და მობილობის პირობებში მას შეუძლია სამედიცინო და სოციალური სისტემების სრული პარალიზება გამოიწვიოს.

5. ხელოვნურ ინტელექტზე კონტროლის დაკარგვის საფრთხე

ტექნოლოგიური პროგრესი ელვისებური სისწრაფით მიდის წინ. თუ ადრე "რობოტების ამბოხი“ მხოლოდ სამეცნიერო ფანტასტიკა გვეგონა, დღეს წამყვანი მეცნიერები და ფუტურისტები სერიოზულად შიშობენ. საფრთხე არა "ბოროტ რობოტებში", არამედ ზე ინტელექტის (AGI) შექმნაშია, რომლის მიზნებიც შესაძლოა კაცობრიობის გადარჩენის ინტერესებს არ დაემთხვეს. თუ სუპერინტელექტმა ჩათვალა, რომ ადამიანი დედამიწისთვის საფრთხეს წარმოადგენს, მისი მოშორება წამების საქმე გახდება.

6. კლიმატის შეუქცევადი ცვლილება (Tipping Points)

ლაპარაკია არა უბრალოდ დათბობაზე, არამედ ე.წ. "გარდამტეხი წერტილების“ გადაკვეთაზე. მაგალითად, თუ ოკეანის დინებები (როგორიცაა გოლფსტრიმი) სრულად გაჩერდება, ან მუდმივი მზრალობის ზონების (permafrost) დნობის გამო ატმოსფეროში ერთბაშად მილიარდობით ტონა მეთანი გამოიყოფა, კლიმატის ცვლილება კონტროლიდან გამოვა. ეს გამოიწვევს ეკოსისტემების მასობრივ კვდომას, სასმელი წყლის დეფიციტს და მსოფლიო ოკეანის დონის კატასტროფულ მატებას, რაც სანაპირო ცივილიზაციებს გაანადგურებს.

• სამეცნიერო კონტექსტი:

თანამედროვე მკვლევარები (მაგალითად, ოქსფორდის კაცობრიობის მომავლის ინსტიტუტი) მიიჩნევენ, რომ 21-ე საუკუნეში ადამიანის მიერ შექმნილი რისკები (ბირთვული იარაღი, ბიოტექნოლოგიები, მართვის დაკარგვა ხელოვნურ ინტელექტზე) ბევრად უფრო მაღალი ალბათობისაა, ვიდრე ბუნებრივი/კოსმოსური კატასტროფები.

იხილეთ ასევე:

• რა მოხდება დედამიწაზე, თუ ანტარქტიდის ყინული სრულად დადნება?