მიწისქვეშა ლაბირინთები, მღვიმეები, ალპური ზონები - რომელია საქართველოში ყველაზე სახიფათო ადგილები
ვაგრძელებთ საქართველოს ულამაზეს, ველურ ბუნებაზე და შესაბამისად მის რთულად მისადგომ ადგილებზე საუბარს. მანამდე კიდევ ერთხელ აღვნიშნავთ იმას, რომ საქართველოს ველური ბუნება გამორჩეულია თავისი განსაკუთრებული მრავალფეროვნებითა და უნიკალურობით. ქვეყნის ტერიტორიაზე თითქმის ყველა ძირითადი კლიმატური და ლანდშაფტური ზონაა - სუბტროპიკული ზღვის სანაპიროდან დაწყებული, უძველესი ნახევარუდაბნოებით, ფოთლოვანი და წიწვოვანი ტყეებითა და სუბალპურ-ალპური მდელოებით დამთავრებული, კავკასიონის მარადიულ თოვლსა და მყინვარებამდე.
შევარჩიეთ კიდევ სამი ულამაზესი და რთულად მისადგომი ადგილი:
1. უშგულის მიღმა მდებარე ალპური ზონები - შხარას ძირის მყინვარული არეები
მესტიის მუნიციპალიტეტში, ზემო სვანეთში, სოფელ უშგულის მიღმა არსებული კანიონები, ღრმა ხეობები, შხარას მასივისკენ მიმავალი მაღალმთიანი მონაკვეთები ადამიანის ფეხისთვისაც კი მისადგომად რთულია. ზოგიერთ მყინვარულ და კლდოვან ზონაში შესვლა მხოლოდ პროფესიონალი ალპინისტებისთვის არის შესაძლებელი სპეციალური აღჭურვილობით.
უშგულის მიღმა მდებარე ალპური ზონები და შხარას ძირის მყინვარული არეები საქართველოს ერთ-ერთი შთამბეჭდავი, ველური და მაღალმთიანი რეგიონია. თავად უშგული ევროპის ერთ-ერთი ყველაზე მაღალი მუდმივად დასახლებული პუნქტია. თუმცა ის სოფლის დასრულებით არ მთავრდება - მის იქით იწყება კავკასიონის მთავარი ქედის მკაცრი და მიუდგომელი სამყარო.
· შხარა საქართველოს უმაღლესი მწვერვალია (ზღვის დონიდან 5201 მეტრი), რომელიც კავკასიონის მთავარ ქედზე, უშგულის აღმოსავლეთით მდებარეობს. მის ძირში არსებული მყინვარული არეები და ღრმა ხეობები ყინულოვან და ციცაბო კლდეებს ქმნის.
· სოფლის გადაღმა იწყება სუბალპური და ალპური მდელოები, რომლებიც თანდათან გადადის მკაცრ ნივალურ (მარადიული თოვლისა და ყინულის) ზონაში. უშგულის შემდეგ საავტომობილო გზა მალევე სრულდება. შხარას მყინვარის მიმართულებით და მის მიმდებარე კანიონებში გადაადგილება შესაძლებელია მხოლოდ ფეხით ან მაღალი გამავლობის სპეციალური ტრანსპორტით (მხოლოდ გარკვეულ მანძილზე).
· მყინვარული არეები და მიმდებარე ფერდობები მუდმივი საფრთხის შემცველია. ხშირია ზვავები, მეწყერები და კლდეების ნგრევა, განსაკუთრებით გაზაფხულზე და ზაფხულის დასაწყისში.
· შხარას ძირის მიღმა არსებულ მყინვარებზე (მაგალითად, შხარას მყინვარის ზედა ნაწილებსა და მიმდებარე უღელტეხილებზე) გადასვლა ჩვეულებრივი ტურისტებისთვის შეუძლებელია. იქ შესასვლელად აუცილებელია, როგორც ვთქვით, პროფესიონალური ალპინისტური აღჭურვილობა, გამოცდილება და სპეციალური ნებართვები, რადგან ტერიტორიაზე შესვლა რისკებთან არის დაკავშირებული.
· ზუსტად აქედან იღებს სათავეს საქართველოს ერთ-ერთი მთავარი მდინარე ენგური. მყინვარის "პირიდან“ გადმოსული ძლიერი, წყალუხვი მდინარეები და ყინულის მასივები განსაკუთრებულ, საშიშ ლანდშაფტსაც ქმნის.
მიუხედავად იმისა, რომ უშგულამდე ტურისტული ნაკადები დიდია, შხარას მყინვარისა და მის მიღმა მდებარე მაღალმთიანი ზონების სიღრმეში თითქმის პირვანდელი, აბსოლუტურად გაუკაცრიელებული ბუნებაა.
2. ლაილაშისა და ლეჩხუმის უკიდურესი კლდოვანი მასივები (ძველ კლდეში ნაკვეთი ნაგებობები)
· ლეჩხუმი, ცაგერის მუნიციპალიტეტია. ლეჩხუმისა და ქვემო სვანეთის საზღვარზე მდებარე კლდოვანი კედლები და უფსკრულები ინახავს შუა საუკუნეების გამოქვაბულებსა და კლდეში ნაკვეთ კომპლექსებს, რომელთა დიდი ნაწილი დღემდე შეუსწავლელია. მათთან მისასვლელად საჭიროა სპეციალური ალპინისტური აღჭურვილობა, რადგან ისინი ვერტიკალურ, აბსოლუტურად მიუვალ კლდეებზე მდებარეობს.
· ლაილაშისა და ლეჩხუმის კლდოვანი მასივები მდიდარია ბუნებრივი გამოქვაბულებითა და ისტორიული ნაგებობებით, თუმცა საქართველოში კლდეში ნაკვეთი ქალაქების კლასიკური ნიმუშები (როგორიცაა ვარძია ან უფლისციხე) ამ რეგიონში მასშტაბურად არ გვხვდება. ლეჩხუმის, კერძოდ კი ცაგერის მუნიციპალიტეტის სოფელ ლაილაშის მიმდებარე კლდოვანი რელიეფი მოიცავს თავდაცვით და რელიგიური დანიშნულების ძეგლებს, ძველ ნამოსახლარებსა და საიდუმლო გვირაბებს.
· ლეჩხუმის კლდოვან მასივებზე საუკუნეების განმავლობაში შენდებოდა ციხე-კოშკები და თავშესაფრები, რომლებიც მტრის შემოსევების დროს მოსახლეობის უსაფრთხოებას უზრუნველყოფდა... კლდეებში არსებული ბუნებრივი მღვიმეები გამოიყენებოდა საკულტო ან სამეურნეო დანიშნულებით. მიმდებარე ტერიტორიებზე არქეოლოგიური გათხრებისას აღმოჩენილია უძველესი იარაღები, ისრები და მონეტები. იქ შემორჩენილია ლაილაშის წმინდა გიორგის ეკლესია და საინტერესო არქიტექტურის მქონე XIX საუკუნის სამრეკლო. სწორედ ამ რეგიონში აღმოაჩინეს მსოფლიო მნიშვნელობის უნიკალური ებრაულენოვანი ხელნაწერი - ლაილაშის ბიბლია (X საუკუნე).
· დღეს ლაილაშის კლდოვანი ქედები და მიმდებარე ტერიტორია ვიზიტორებს ულამაზესი ხედებით იზიდავს. განსაკუთრებით პოპულარულია ლაილაშის საიდუმლო აუზი (ოქრონიშის აუზი), რომელიც მთებიდან მომავალი ცივი წყლით ივსება და საიდანაც ლაჯანურის წყალსაცავის ულამაზესი პანორამა იშლება.
3. სამეგრელოს კარსტული მღვიმეების ღრმა მონაკვეთები (აბედათისა და წალენჯიხის მიმდებარე მიწისქვეშა ლაბირინთები)
სამეგრელოს რეგიონი მდიდარია კარსტული რელიეფითა და რთული მიწისქვეშა ლაბირინთებით. აბედათისა და წალენჯიხის მიმდებარე მღვიმეები გამოირჩევა თავისი სიღრმით, ჰიდროლოგიური სისტემებითა და რთული სტრუქტურით.
აბედათის მღვიმოვანი სისტემა მარტვილის მუნიციპალიტეტის, სოფელ აბედათის მიმდებარედ მდებარეობს.
- მღვიმეები ხასიათდება ვიწრო, ვერტიკალური ხვრელებითა და ღრმა ჭაბურღილებით.
- მღვიმეებში გაედინება მიწისქვეშა წყლები, რომლებიც ქმნიან სიფონებს (წყლით სრულად შევსებულ დერეფნებს).
- ღრმა მონაკვეთების დაზვერვა მოითხოვს სპეციალურ სპელეოლოგიურ აღჭურვილობას (თოკები, საკიდი სისტემები) და აკვალანგებს.
წალენჯიხის კარსტული ლაბირინთები წალენჯიხის მუნიციპალიტეტის კირქვიანი მასივების ზონაა.
- გვხვდება როგორც ჰორიზონტალური მღვიმეები, ისე ღრმა კარსტული შახტები და უფსკრულები.
- შიდა სივრცეები მდიდარია სტალაქტიტებით, სტალაგმიტებითა და კალციტის სხვა ფორმებით.
- ქვედა, ღრმა იარუსები ხშირად ბოლომდე შეუსწავლელია მაღალი ტენიანობისა და ჩანჩქერების გამო.
მიუხედავად იმისა, რომ სამეგრელოს ზოგიერთი მღვიმე ტურისტულია, არის უამრავი შეუსწავლელი, ვერტიკალური უფსკრული-მღვიმე, რომლებიც სიღრმეში რამდენიმე ასეულ მეტრს აღწევს. ამ მიწისქვეშა სისტემებში შესვლა და მათი გავლა მხოლოდ პროფესიონალი სპელეოლოგებისთვისაა შესაძლებელი. ამის მიზეზი მკაცრი ჰიდროლოგიური და რელიეფური პირობებია.