ელ-ნინიოს ეფექტი მსოფლიოში - წყნარ ოკეანეში არნახული ტემპერატურა დაფიქსირდა: ვის შეეხება მოსალოდნელი კლიმატური ანომალიები?
მეცნიერების განცხადებით, წყნარ ოკეანეში განვითარებადი კლიმატური ფენომენი ელ-ნინიო დაკვირვების ისტორიაში ყველაზე ძლიერი გახდა. წყლის ზედაპირის ტემპერატურამ რეკორდულ მაჩვენებელს მიაღწია, ხოლო ფენომენის პიკი წლის ბოლოსთვისაა მოსალოდნელი.
- 19 სექტემბერს წყნარი ოკეანის ცენტრალურ-აღმოსავლეთ ნაწილში ზღვის ზედაპირის სადღეღამისო ტემპერატურამ საშუალო ისტორიულ ნორმას 3.05°C-ით გადააჭარბა. ამით მოიხსნა 2015 წლის ძლიერი ელ-ნინიო-ს დროს დაფიქსირებული წინა რეკორდი, რომელიც 3.02°C-ს შეადგენდა.
დიდი ბრიტანეთის მეტეოროლოგიური სამსახურის გრძელვადიანი პროგნოზირების ხელმძღვანელის, პროფესორ ადამ სკეიფის განცხადებით, მეცნიერები თვეების განმავლობაში აფრთხილებდნენ საზოგადოებას მოსალოდნელი უპრეცედენტო მოვლენის შესახებ. მისი თქმით, ის ფაქტი, რომ ფენომენმა პიკის მიღწევამდე რამდენიმე კვირით ადრე უკვე მოხსნა წინა რეკორდები, ამ ელ-ნინიო-ს მასშტაბურობაზე მიუთითებს.
-
რა არის ელ-ნინიო და როგორ ზომავენ მას?
ელ-ნინიო ბუნებრივად წარმოქმნილი კლიმატური მოვლენაა, რომელიც დაახლოებით 2-იდან 7 წლამდე ინტერვალით მეორდება და ჩვეულებრივ, ერთ წლამდე გრძელდება. ამ დროს პასატური ქარები, რომლებიც წყნარ ოკეანეში აღმოსავლეთიდან დასავლეთისკენ ქრიან, სუსტდება ან მიმართულებას იცვლის, რაც თბილი წყლის აღმოსავლეთით გავრცელებას უწყობს ხელს. ოკეანიდან ატმოსფეროში გამოყოფილი სითბო ზრდის გლობალურ ტემპერატურას და ცვლის ამინდის კანონზომიერებებს მთელ მსოფლიოში.
სინოპტიკოსები ელ-ნინიო-ს განვითარებას წყნარი ოკეანის საკვანძო რეგიონში ტემპერატურაზე დაკვირვებით ადევნებენ თვალყურს. როდესაც ტემპერატურა ნორმას 0.5°C-ით აღემატება, ფენომენი ოფიციალურად გამოცხადებულად ითვლება.
სიმძლავრის შეფასებისას მეცნიერები რამდენიმე ინდექსს იყენებენ. ახალი რეკორდი ეფუძნება Oceanic Niño Index (ONI)-ს, რომელიც ზღვის ზედაპირის ტემპერატურას ისტორიულ საშუალო მაჩვენებელს ადარებს. მეორე მაჩვენებელი, Relative Oceanic Niño Index (RONI), ითვალისწინებს კლიმატის ცვლილებით გამოწვეულ გლობალურ დათბობასაც. ამ უკანასკნელი ინდექსით მიმდინარე ელ-ნინიო-ს ჯერ რეკორდი არ მოუხსნია, თუმცა უახლოეს კვირებში ვითარების ცვლილებაა მოსალოდნელი.
-
გლობალური გავლენა: ხანძრები, წყალდიდობები და გვალვა
ელ-ნინიო-ს ეფექტი უკვე იგრძნობა მსოფლიოს სხვადასხვა კუთხეში.
- ინდონეზიაში ელ-ნინიო-თ გამოწვეული ტყის ხანძრები 12.5 მილიონამდე ადამიანზე ახდენს გავლენას.
- ინდოეთში სამხრეთ-დასავლეთის მუსონურმა წვიმებმა 22 სექტემბრამდე ნორმაზე 15%-ით ნაკლები ნალექი მოიტანა.
- ამასთან, ატლანტის ოკეანეში ქარის სტრუქტურის ცვლილებამ ქარიშხლების აქტივობა შეამცირა. 2026 წელს ატლანტის ოკეანეში ჯერ არცერთი ქარიშხალი არ დაფიქსირებულა, რაც თანამგზავრული დაკვირვებების ისტორიაში ყველაზე გვიანდელი რეკორდული მაჩვენებელია.
ელ-ნინიო ასევე ზრდის წყალდიდობების რისკს ეკვადორის, პერუსა და აშშ-ის სამხრეთ სანაპიროებზე, ხოლო ბრაზილიაში, ავსტრალიასა და ინდონეზიაში გვალვისა და ხანძრების საფრთხეს ამწვავებს. აღნიშნულმა კლიმატურმა პირობებმა შესაძლოა სერიოზული დარტყმა მიაყენოს მოსავლიანობას, სასურსათო უსაფრთხოებასა და გლობალურ ეკონომიკას.
-
იმოქმედებს თუ არა ფენომენი ევროპასა და დიდ ბრიტანეთზე?
დიდი ბრიტანეთი და ჩრდილო-დასავლეთი ევროპა ტროპიკული ოკეანისგან ათასობით მილის დაშორებით მდებარეობს, თუმცა ელ-ნინიო გვიან შემოდგომასა და ადრეულ ზამთარში წვიმიანი და შტორმიანი ამინდების ალბათობას ზრდის. Met Office-ის პროგნოზით, ნოემბერსა და დეკემბერში ნალექების მატება და უამინდობაა მოსალოდნელი.
გარდა ამისა, ელ-ნინიო ხანდახან ზამთრის ბოლოს მკვეთრ აცივებასთანაც ასოცირდება. მაგალითად, 2009/2010 წლების რეკორდულად ცივი ზამთარი ელ-ნინიო-ს დაემთხვა, თუმცა 2006/2007 წლების ზამთარში, პირიქით, უჩვეულო სითბო დაფიქსირდა. მეცნიერები აგრძელებენ ფენომენის განვითარებასა და გლობალურ კლიმატზე დაკვირვებას.
იხილეთ ასევე: